Жер шайқалса, төбеге қатер,
Ел шайқалса, төреге қатер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: жер сілкінсе немесе шайқалса, үйдің ең жоғары бөлігі — төбе қауіпті жағдайда қалады. Астарлы мағынасы: ел ішінде тыныштық бұзылса, ең алдымен билікке, ел басқарған төреге қауіп төнеді. Яғни жұрттың берекесі кетсе, мемлекеттің тірегі де әлсірейді. Халықтың ынтымағы — елдің амандығы.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жер шайқалу» — табиғи апат қана емес, қоғамдық аласапыранның бейнесі. «Төбе» — үйдің ең биік, осал тұсы, ал «төре» — елдің басшысы, билік иесі. Екеуі де өз жүйесінің тірегі болғандықтан, бірінің шайқалуы екіншісіне де қатер әкелетінін көрсетеді. Мақал елдің төменгі қабаты мен жоғарғы қабаты өзара байланысты екенін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қоғамдағы тұрақтылықтың маңызын түсіндіру үшін қолданылады. Мысалы, халық арасында алауыздық күшейсе, оны алдымен мемлекет басқаруы, заң тәртібі және қоғамдық сенім сезеді. Сол себепті дауласқаннан гөрі бірлік сақтап, ортақ мүддені ойлау керек.
El shaıqalsa, tórege qater.