Хан, төре, басшы туралы 229
Басшы туралы мақал-мәтелдер: көшбасшылық, әділдік, жауапкершілік пен ел басқару жөніндегі халық даналығы.
229
Мақал-мәтел
46.1K
Қаралым
201
Орташа
Сұрыптау:
Билігі барда - киелі ауыз,
Билігі кеткенде - күйелі ауыз.
Билігі кеткенде - күйелі ауыз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік пен беделдің адам сөзінің қабылдануына тікелей әсер ететінін аңғартады. Тура мағын...
Жүзді айдап, бірді жетелеген.
**Негізгі мағынасы** «Жүзді айдап, бірді жетелеген» деген мақал көптің күшін бір мақсатқа жұмылдырып, азды-азға, әлсізд...
Ханын сыйламаған ел азады.
**Негізгі мағынасы** «Ханын сыйламаған ел азады» деген мақалдың тура мағынасы — елі өз ханына, яғни басшысына құрмет кө...
Батпаққа батқан пілді піл ғана шығара алады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — батпаққа кіріп кеткен үлкен пілді одан тек күші тең, салмағы мен қуаты...
Төлеңгіт, төреңді күт
**Негізгі мағынасы** «Төлеңгіт, төреңді күт» деген мақалдың тура мағынасы — төлеңгіттің өз төресін, яғни иесін немесе б...
Төренің иті төрде үреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік иесіне, мансапты адамға жақын жүргендердің даусы да, ісі де өзгеден биік көрінетіні...
Хан сыртынан жұдырық.
**Негізгі мағынасы** «Хан сыртынан жұдырық» деген мақалдың тура мағынасы — ханға қарсы ашық шықпай, сыртынан ғана жұдыры...
Қайғың болса, ханға бар,
Қарның ашса, байға бар.
Қарның ашса, байға бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қиындықтың түріне қарай жүгінетін адамды немесе орынды меңзейді. Бірінші жолда қайғы-қасі...
Бектен белгі белге медет.
**Негізгі мағынасы** «Бектен белгі белге медет» деген мақалдың астарында ел ішіндегі беделді, сөзі өтімді адамның берге...
Жер шайқалса, төбеге қатер,
Ел шайқалса, төреге қатер.
Ел шайқалса, төреге қатер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жер сілкінсе немесе шайқалса, үйдің ең жоғары бөлігі — төбе қауіпті жағ...
Су келтірер бір кісі,
Егін егер мың кісі.
Егін егер мың кісі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір адамның су жеткізуі, ал мың адамның егін егуі. Астарлы мағынасы —...
Ит тобын арыстан бастаса,
Барлық ит арыстан болады,
Арыстан тобын ит бастаса,
Барлық арыстан ит болады.
Барлық ит арыстан болады,
Арыстан тобын ит бастаса,
Барлық арыстан ит болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал топты кім бастап, кім басқарса, соның ықпалы бәріне тарайтынын айтады. Тура мағынада итті...
Хан табылар, қараша табыла бермес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ел ішінен хан да табылады, бірақ қарапайым, адал, көптің қамын ойлайтын...
Үш рет жұтаған байда,
Үш рет шабылған ханда қазына қалмайды.
Үш рет шабылған ханда қазына қалмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: байдың мал-мүлкі үш рет талауға түссе, ханның қазынасы үш рет шабылса,...
Хан сырын білгеннің қаны төгіледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ханның, яғни билігі күшті адамның құпиясын білген кісіге қауіп төнуі м...
Ең көп оқылған
Күш атасын танымас.
**Негізгі мағынасы** «Күш атасын танымас» деген мақал адамның күші тасып, бетімен кеткен кезде ол өз шегін, тәртіпті, т...
Ханның басын хан алар,
Қардың басын қар алар.
Қардың басын қар алар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік пен күшке қатысты әділдік пен заңдылықты меңзейді. «Ханның басын хан алар» дегені —...
Хан - шаңырақ, халық - уық.
**Негізгі мағынасы** «Хан - шаңырақ, халық - уық» деген мақал ел басқару мен жұрттың бір-біріне тірек болуын астарлайды....
Ақылды басшы алдырмас.
**Негізгі мағынасы** Ақылды басшы елдің жайын алдын ала ойлап, қиындықтың бетін ерте қайтарады. Мұнда тура мағынада — ба...
Басшысын таппаған ел азады,
Жолдасын таппаған ер азады.
Жолдасын таппаған ер азады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, ердің де тірегі дұрыс таңдалған басшы мен сенімді жолдас екенін айтады. Тура ма...
«Басшы туралы» мақал-мәтелдер – ел басқару, жетекшілік ету, әділ шешім, тәртіп пен жауапкершілік жайлы халықтың өмірлік тәжірибесінен туған нақыл сөздер. Бұл топтағы даналық ойлар басшының мінезі, сөзі мен ісінің бірлігі, қарашаға қамқорлығы, қиын шақта дұрыс бағыт көрсете білуі сияқты қасиеттерді бағалайды.
Мұндай мақал-мәтелдер жақсы басшының елді ұйыстырып, еңбекке жұмылдыратынын, ал әділетсіз, менмен жетекшінің берекені қашыратынын еске салады. Сондай-ақ олар бағыныштының да міндетін, бірлік пен ынтымақтың маңызын, кеңес пен парасаттың жетекшіге тірек болатынын көркем түрде жеткізеді.
Мұндай мақал-мәтелдер жақсы басшының елді ұйыстырып, еңбекке жұмылдыратынын, ал әділетсіз, менмен жетекшінің берекені қашыратынын еске салады. Сондай-ақ олар бағыныштының да міндетін, бірлік пен ынтымақтың маңызын, кеңес пен парасаттың жетекшіге тірек болатынын көркем түрде жеткізеді.