Хан, төре, басшы туралы 229
Басшы туралы мақал-мәтелдер: көшбасшылық, әділдік, жауапкершілік пен ел басқару жөніндегі халық даналығы.
229
Мақал-мәтел
58K
Қаралым
253
Орташа
Сұрыптау:
Ханға ерген ерін кұшақтар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ханға ерген, яғни биліктің қасында жүрген адам, ақырында еркінен айырыл...
Ханға - хандық, биге - билік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр адамға өз орны, өз міндеті лайық дегенді білдіреді. Тура мағынасында ханға ел басқару,...
Бектен белгі белге медет.
**Негізгі мағынасы** «Бектен белгі белге медет» деген мақалдың астарында ел ішіндегі беделді, сөзі өтімді адамның берге...
Қайғың болса, ханға бар,
Қарның ашса, байға бар.
Қарның ашса, байға бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қиындықтың түріне қарай жүгінетін адамды немесе орынды меңзейді. Бірінші жолда қайғы-қасі...
Құлшар өссе, қожаның құлы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында біреудің бағы, дәулеті немесе күші артса, екінші біреудің соған тәуелді...
Балық басынан сасиды,
Жаман аяғынан сасиды.
Жаман аяғынан сасиды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, балық бұзылса, алдымен басынан иістенеді; ал астарлы мағынасы —...
Ханын сыйламаған ел азады.
**Негізгі мағынасы** «Ханын сыйламаған ел азады» деген мақалдың тура мағынасы — елі өз ханына, яғни басшысына құрмет кө...
Түйе аяғы - маймақ,
Төре аяғы - тайғақ.
Төре аяғы - тайғақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда түйенің аяғы маймақ, яғни қисықтау, ал төренің аяғы тайғақ деп бейнелей...
Су келтірер бір кісі,
Егін егер мың кісі.
Егін егер мың кісі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір адамның су жеткізуі, ал мың адамның егін егуі. Астарлы мағынасы —...
Әділ биде әзіл жоқ.
**Негізгі мағынасы** «Әділ биде әзіл жоқ» деген мақалдың тура мағынасы — би даулы істі қарағанда қалжыңға, жеңіл сөзге...
Жүзді айдап, бірді жетелеген.
**Негізгі мағынасы** «Жүзді айдап, бірді жетелеген» деген мақал көптің күшін бір мақсатқа жұмылдырып, азды-азға, әлсізд...
Төресі мен төбесі бар ел алыстан көрінеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ішінде төре, яғни ел басқарған, сөзі өтімді, беделді адамдары бар ауыл...
Батпаққа батқан пілді піл ғана шығара алады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — батпаққа кіріп кеткен үлкен пілді одан тек күші тең, салмағы мен қуаты...
Ханда ұл болмайды,
Биде құл болмайды.
Биде құл болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ханның баласы міндетті түрде хан болмайды, бидің ұлы да міндетті түрде...
Хан ақымақ болса, халық күйзеледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал биліктегі адамның ақылы мен парасаты ел тағдырына тікелей әсер ететінін айтады. Хан — ел...
Ең көп оқылған
Күш атасын танымас.
**Негізгі мағынасы** «Күш атасын танымас» деген мақал адамның күші тасып, бетімен кеткен кезде ол өз шегін, тәртіпті, т...
Ханның басын хан алар,
Қардың басын қар алар.
Қардың басын қар алар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік пен күшке қатысты әділдік пен заңдылықты меңзейді. «Ханның басын хан алар» дегені —...
Хан - шаңырақ, халық - уық.
**Негізгі мағынасы** «Хан - шаңырақ, халық - уық» деген мақал ел басқару мен жұрттың бір-біріне тірек болуын астарлайды....
Батыр қол бастар,
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел ісінде әр адамның өз орны болатынын білдіреді. Батыр — қиын сәтте қол бастап, елді қор...
Ақылды басшы алдырмас.
**Негізгі мағынасы** Ақылды басшы елдің жайын алдын ала ойлап, қиындықтың бетін ерте қайтарады. Мұнда тура мағынада — ба...
«Басшы туралы» мақал-мәтелдер – ел басқару, жетекшілік ету, әділ шешім, тәртіп пен жауапкершілік жайлы халықтың өмірлік тәжірибесінен туған нақыл сөздер. Бұл топтағы даналық ойлар басшының мінезі, сөзі мен ісінің бірлігі, қарашаға қамқорлығы, қиын шақта дұрыс бағыт көрсете білуі сияқты қасиеттерді бағалайды.
Мұндай мақал-мәтелдер жақсы басшының елді ұйыстырып, еңбекке жұмылдыратынын, ал әділетсіз, менмен жетекшінің берекені қашыратынын еске салады. Сондай-ақ олар бағыныштының да міндетін, бірлік пен ынтымақтың маңызын, кеңес пен парасаттың жетекшіге тірек болатынын көркем түрде жеткізеді.
Мұндай мақал-мәтелдер жақсы басшының елді ұйыстырып, еңбекке жұмылдыратынын, ал әділетсіз, менмен жетекшінің берекені қашыратынын еске салады. Сондай-ақ олар бағыныштының да міндетін, бірлік пен ынтымақтың маңызын, кеңес пен парасаттың жетекшіге тірек болатынын көркем түрде жеткізеді.