Азамат, жігіт, ер туралы 498
Азамат, жігіт, ер туралы мақал-мәтелдер ерлік, намыс, мінез бен жауапкершілік жайын түйіндейді.
498
Мақал-мәтел
173.7K
Қаралым
348
Орташа
Сұрыптау:
Жүйрік шабан болады,
Мойнынан жалы кетсе.
Жігіт кедей болады,
Қолынан малы кетсе.
Мойнынан жалы кетсе.
Жігіт кедей болады,
Қолынан малы кетсе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — шабан, яғни әлсіз аттың жүйріктігі жоғалады, егер оның мойнындағы жалы...
Есепші болмай, бай болмас,
Есер болмай, ер болмас.
Есер болмай, ер болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі ойды қатар айтады. Біріншісі — байлық кездейсоқ келмейді, оны есеппен, ұқыппен, оймен...
Отты жастығың өтпей отау тік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жас кезде қимылдап, тірлік бастап қал деген ойды білдіреді. Тура мағынасында — адам қоңыр...
Ер - егіз, еңбек - жалғыз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер жігіттің қатардас, серігі көп болғанымен, еңбектің әрдайым бір адамның жеке жауапкерші...
Ерден ердің қаупі бар.
**Негізгі мағынасы** «Ерден ердің қаупі бар» деген мақал батыл, намысты, қайсар адаммен бетпе-бет келгенде сақ болу кер...
Ерлік өлім ерді көбейтеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ерлік жолында қаза тапқан адамның өзі өлсе де, аты өшпей, ел жадында қ...
Ерді қорласаң, састырар,
Асты қорласаң, құстырар.
Асты қорласаң, құстырар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның да, астың да қадірін түсінуді ескертеді. «Ерді қорласаң, састырар» дегені — намыс...
Алмауыттан ат мінсең,
Жақын болар алысың.
Әдепті, арлы жар сүйсең,
Оңғарылар бар ісің.
Жақын болар алысың.
Әдепті, арлы жар сүйсең,
Оңғарылар бар ісің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы таңдау адамның өміріне тікелей әсер ететінін айтады. Тура мағынасында, жақсы атқа м...
Батырмен ұрыспа, бекпен тұрыспа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — батыр адаммен жаға жыртыспа, ел басқарған бекпен қырқыспа деген ескерт...
Қызды қартша сына,
Атты жігітше сына.
Атты жігітше сына.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қыз бен атты бағалағанда асығыс шешім қабылдамауды ескертеді. Қызды сынағанда оның сыртқы...
Жауға аттанар жігіт шыбықты ат мінер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігіттің жауға, яғни қиын қауіпке, соғысқа не ауыр сынға барарда шын мәнінде мықты дайынд...
Жаман ердің қайғысы,
Өз отының қасында;
Жақсы ердің қайғысы,
Ауылының басында.
Өз отының қасында;
Жақсы ердің қайғысы,
Ауылының басында.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ердің мінезі мен елге, жұртқа деген жауапкершілігін салыстырады. Жаман адам өз басының, ө...
Батыр ханға қас,
Мерген аңға қас.
Мерген аңға қас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал батыр адамға үстемдік пен биліктің жараспайтынын, ал мергенге аңшылық, яғни өз ісі тән ек...
Еңбекпен ер өседі,
Егізбен төл өседі.
Егізбен төл өседі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ер-азамат еңбек етсе, шынығып, өсіп-жетіледі; малдың төлi егіз болса, о...
Жетелеген ит аңға жарамас.
**Негізгі мағынасы** Жетелеген ит аңға жарамас деген мақал адамның өз ісін өз бетімен, еркін әрі жауапкершілікпен атқару...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Бөрі азығы мен ер азығы жолда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қасқыр да, ер адам да өз несібесін жол жүріп, іздеп табады. Астарлы ма...
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып, б...
Ер мойнында қыл арқан шірімейді.
**Негізгі мағынасы** «Ер мойнында қыл арқан шірімейді» деген мақал ер адамның жауапкершілігі мен намысы ауыр жүк көтерсе...
Бұл санаттағы мақал-мәтелдер азаматтың болмысы, жігіттің әдебі мен ердің ерлігі туралы халық даналығын жинақтайды. Онда намыс, ар-ождан, батылдық, сөзге беріктік, елге қызмет ету секілді қасиеттер дәріптеледі.
Мұндай нақылдар ұрпақты қайсарлыққа, адал еңбекке, уәдеге тұруға, үлкенді сыйлап, кішіні қорғауға үндейді. «Ер» ұғымы тек күш емес, қиын сәтте жауапкершілік алып, әділ шешім жасау, елдік мүддені жоғары қою екенін еске салады.
Мұндай нақылдар ұрпақты қайсарлыққа, адал еңбекке, уәдеге тұруға, үлкенді сыйлап, кішіні қорғауға үндейді. «Ер» ұғымы тек күш емес, қиын сәтте жауапкершілік алып, әділ шешім жасау, елдік мүддені жоғары қою екенін еске салады.