Азамат, жігіт, ер туралы 497
Азамат, жігіт, ер туралы мақал-мәтелдер ерлік, намыс, мінез бен жауапкершілік жайын түйіндейді.
497
Мақал-мәтел
185.6K
Қаралым
373
Орташа
Сұрыптау:
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Бөрі азығы мен ер азығы жолда.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қасқыр да, ер адам да өз несібесін жол жүріп, іздеп табады. Астарлы…
Ер мойнында қыл арқан шірімейді.
Негізгі мағынасы «Ер мойнында қыл арқан шірімейді» деген мақал ер адамның жауапкершілігі мен намысы ауыр жүк көтерсе де…
Отызында орда бұзбаған,
Қырқында қамал бұзбас.
Қырқында қамал бұзбас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ең өнімді, қайратты шағы — жастық пен кемелдік кезеңін меңзейді. Отыз жасқа келгенде…
Күнде бір мақал
«Азамат, жігіт, ер туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Аттан аттың несі артық?
Жүрісі мен күші артық;
Ерден ердің несі артық?
Ерлігі мен ісі артық.
Жүрісі мен күші артық;
Ерден ердің несі артық?
Ерлігі мен ісі артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жылқыны да, ер азаматты да салыстыра отырып, олардың ең басты қадірі неде екенін көрсетеді…
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып…
Сөздің көркі — мақал,
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің сәні мен ойдың мәні қысқа, ұтқыр айтылған мақал-мәтелде екенін көрсетеді. Яғни, жақсы…
Жігіт көркі - өнер.
Негізгі мағынасы «Жігіт көркі - өнер» деген мақалдың тура мағынасы: жігіттің сәні, ажары оның сыртқы келбеті емес…
Ұлы жүзді қауға беріп, малға қой,
Орта жүзді қамшы беріп, дауға қой,
Кіші жүзді найза беріп, жауға қой.
Орта жүзді қамшы беріп, дауға қой,
Кіші жүзді найза беріп, жауға қой.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үш жүздің ел ішіндегі орны мен мінезін бейнелі түрде көрсетеді. Тура мағынасында әр жүзге…
Бидайдың басын көтергені -
дәні жоқтығы;
Жігіттің кеудесін көтергені -
ақылы жоқтығы.
дәні жоқтығы;
Жігіттің кеудесін көтергені -
ақылы жоқтығы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай паңданып, кеуде қағып, өзін жоғары ұстап жүретін адамның ішінде шын салмақты қасиет…
Жылқыда да жылқы бар,
Қазанаты бір бөлек.
Жігітте де жігіт бар,
Азаматы бір бөлек.
Қазанаты бір бөлек.
Жігітте де жігіт бар,
Азаматы бір бөлек.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жылқының бәрі бірдей емес, жүйрік, күшті, жүкке де, жолға да жарайтын…
Өнерлі жігіт өрде озар,
Өнерсіз жігіт жер соғар.
Өнерсіз жігіт жер соғар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: өнері бар жігіт биікке шығып, алға озады, ал өнері жоқ жігіт төмен қалып…
Ерді намыс өлтіреді,
Қоянды қамыс өлтіреді.
Қоянды қамыс өлтіреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның мінезін, абырой мен намыстың орнын айтады. «Ерді намыс өлтіреді» дегені — ер жігіт…
Ер кезегі үшке дейін.
Негізгі мағынасы «Ер кезегі үшке дейін» деген мақал ер жігіттің намысы сыналатын сәтте бірден берілмей, қарсыласуға…
Алтын басты әйелден
Бақыр басты еркек артық.
Бақыр басты еркек артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: сыртқы сән-салтанаты мол, бағалы әшекей таққан әйелден гөрі, қарапайым…
Батыр туса - ел ырысы,
Жаңбыр жауса - жер ырысы.
Жаңбыр жауса - жер ырысы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, батыр дүниеге келсе, елге қуаныш пен қорған болады; жаңбыр жауса…
Аман ердің аты шығар.
Негізгі мағынасы «Аман ердің аты шығар» деген мақалдың тура мағынасы — аман қалған, тірі жүрген ер адамның жақсы аты…
Ат басына күн туса,
Ауыздығымен су ішер.
Ер басына күн туса,
Етігімен су кешер.
Ауыздығымен су ішер.
Ер басына күн туса,
Етігімен су кешер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ауыр күн, қиын жағдай келгенде адам да, ат та өз қалыпты тіршілігінен бөлек әрекет етуге…
Жүзден - жүйрік, мыңнан - тұлпар.
Негізгі мағынасы «Жүзден - жүйрік, мыңнан - тұлпар» деген мақал көптің ішінен суырылып шығатын аса қабілетті, озық…
Ер жігіт ел үшін туады, ел үшін өледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер азаматтың өмірлік мақсаты жеке басының қамы емес, елдің игілігіне қызмет ету екенін…
Ер елімен жақсы,
Жер кенімен жақсы.
Жер кенімен жақсы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер азаматтың қадірі ел-жұртымен бірге жүргенде, еліне қызмет еткенде артатынын білдіреді…
Аққу құсқа оқ тисе,
Қанатын суға тигізбес.
Айтулы ерге оқ тисе,
Қиналғанын білдірмес.
Қанатын суға тигізбес.
Айтулы ерге оқ тисе,
Қиналғанын білдірмес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер адамның қайсарлығын, намысын және төзімін сипаттайды. Аққу жараланса да, қанатын суға…
Ер-азамат белгісі:
түзде - мырза, үйде - құл.
түзде - мырза, үйде - құл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер азаматтың шынайы болмысы оның мінезінен, іс-әрекетінен көрінетінін айтады. Түзде, яғни ел…
Талабы жоқ жас ұлың
Жалыны жоқ шоқпен тең.
Жалыны жоқ шоқпен тең.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жас жігіттің өмірде мақсаты, ынтасы, талап-талпынысы болмаса, оның пайдасы аз болатынын…
Батыр қол бастар,
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ел ісінде әр адамның өз орны болатынын білдіреді. Батыр — қиын сәтте қол бастап, елді…
Ер жігіт сегіз қырлы, бір сырлы
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер жігіттің бір ғана іске емес, бірнеше өнер мен қабілетке ие болуын дәріптейді. Тура…
Ердің жасы - екі елу.
Негізгі мағынасы «Ердің жасы - екі елу» деген мақал ер азаматтың кемел шағы елу жасқа таяғанда не толғанда келеді деген…
Ертеңін ойламаған еркектен без.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер адамның, жалпы адамның да, бүгінгі ісімен ғана шектелмей, ертеңгі күнін ойлап, алдын ала…
Ер көрмеймін деген жерін үш көреді,
Ат баспаймын деген жерін үш басады.
Ат баспаймын деген жерін үш басады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам қанша сақтанып, «бұндай жерге бармаспын, бұндай іске жоламаспын» десе де, өмірде сол…
Бақа - көлінде патша,
Балық - суында патша,
Жігіт - елінде патша.
Балық - суында патша,
Жігіт - елінде патша.
Негізгі мағынасы Бұл мақалда әр нәрсенің өз орны, өз қадірі бар екені айтылады. Бақа көлінде, балық суында еркін өмір…
Ел үмітін ер ақтар,
Ер атағын ел сақтар.
Ер атағын ел сақтар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ел мен ердің бір-біріне тірек екенін білдіреді. Ел сенген азамат сол үмітті ақтап, қиын…
Түйе - батыр,
Шөл даладан өткенде.
Жігіт - батыр,
Еліне жау жеткенде.
Шөл даладан өткенде.
Жігіт - батыр,
Еліне жау жеткенде.
Негізгі мағынасы Бұл мақал батырлықтың шын сыналатын сәті бар екенін білдіреді. Түйенің батырлығы — оның шөл даланы…
Ерлік білекте емес, жүректе.
Негізгі мағынасы Бұл мақал нағыз ерлік адамның бұлшық ет күшімен емес, ішкі рухымен өлшенетінін білдіреді. Тура…
Ер қанаты - ат.
Негізгі мағынасы «Ер қанаты - ат» мақалында ер жігіттің өмірі мен ісі атпен тығыз байланысты екені айтылады. Тура…
Ер жігіт не көрмейді,
Ер көңіл не бермейді.
Ер көңіл не бермейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер жігіттің басынан талай сын, қиындық, ауыртпалық өтетінін білдіреді. Тура мағынасында, ер…
Арғымақ бірде жалды, бірде жалсыз,
Ер жігіт бірде малды, бірде малсыз.
Ер жігіт бірде малды, бірде малсыз.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер жігіттің өмірі үнемі бір қалыпта болмайтынын білдіреді. Тура мағынасында арғымақтың да…
Ел мақтаған жігітті қыз жақтайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің жақсы атаған, абыройлы деп таныған жігітіне басқа жұрт та құрметпен қарайтынын…
Жалғыз жігіт би болмас,
Жалғыз ағаш үй болмас.
Жалғыз ағаш үй болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жалғыз адамның күші шектеулі екенін, үлкен іс пен берік тірекке көптің қолдауы керек екенін…
Көреген басшы елді өсіреді,
Күшті майдан ерді өсіреді.
Күшті майдан ерді өсіреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: елдің алға басуы да, ердің шыңдалуы да өзіне лайық орта мен жетекшіге…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Бөрі азығы мен ер азығы жолда.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қасқыр да, ер адам да өз несібесін жол жүріп, іздеп табады. Астарлы…
Ер мойнында қыл арқан шірімейді.
Негізгі мағынасы «Ер мойнында қыл арқан шірімейді» деген мақал ер адамның жауапкершілігі мен намысы ауыр жүк көтерсе де…
Отызында орда бұзбаған,
Қырқында қамал бұзбас.
Қырқында қамал бұзбас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ең өнімді, қайратты шағы — жастық пен кемелдік кезеңін меңзейді. Отыз жасқа келгенде…
Бұл санаттағы мақал-мәтелдер азаматтың болмысы, жігіттің әдебі мен ердің ерлігі туралы халық даналығын жинақтайды. Онда намыс, ар-ождан, батылдық, сөзге беріктік, елге қызмет ету секілді қасиеттер дәріптеледі.
Мұндай нақылдар ұрпақты қайсарлыққа, адал еңбекке, уәдеге тұруға, үлкенді сыйлап, кішіні қорғауға үндейді. «Ер» ұғымы тек күш емес, қиын сәтте жауапкершілік алып, әділ шешім жасау, елдік мүддені жоғары қою екенін еске салады.
Мұндай нақылдар ұрпақты қайсарлыққа, адал еңбекке, уәдеге тұруға, үлкенді сыйлап, кішіні қорғауға үндейді. «Ер» ұғымы тек күш емес, қиын сәтте жауапкершілік алып, әділ шешім жасау, елдік мүддені жоғары қою екенін еске салады.