Арғымақты жамандап,
Кәне, тұлпар тапқаның?
Ағайынды жамандап,
Кәне, туған тапқаның?
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға бардың қадірін білуге, әсіресе асыл нәрсе мен жақын туыстың бағасын түсінуге үндейді. Арғымақ пен тұлпар — сирек кездесетін, бағалы жануар. Сол сияқты ағайын, туған-туыс та адам өміріндегі орны бөлек, оңай табылмайтын қымбат жандар. Мақалдың астарлы ойы: қолда бар жақсыны орынсыз міней бермей, оның орнын басатын нәрсе табу қиын екенін ұмытпау керек. Адам кейде жақынының кемшілігін ғана көріп, оның шын құнын кеш түсінеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «арғымақ», «тұлпар» бейнелері — асылдықтың, таңдаулылықтың, қадірлі дүниенің нышаны. Ал «ағайын», «туған» — адамның тірегі, сүйеніші, қуанышта да, қиындықта да қасында болатын жақын орта. Арғымақты жамандап, одан артық тұлпар таба алмау қандай болса, ағайынды даттап, оның орнын басатын туған табу да сондай қиын. Мұнда салыстыру арқылы туыстық байланыстың теңдессіз құны көрсетілген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал отбасы, туыстық қарым-қатынас, достық пен жақындықтың қадірін еске салу үшін қолданылады. Мысалы, бауырлар болмашы мұра дауына бола араздасып қалса, үлкендер осы мақалмен «реніш өтеді, ал туғаныңның орны толмайды» деген ойды жеткізеді.
Káne, tulpar tapqanyń?
Aǵaıyndy jamandap,
Káne, týǵan tapqanyń?