Адам болар жігіттің,
Жары өзіне лайық.
Керуен бастар жігіттің,
Нары өзіне лайық.

Негізгі мағынасы

Адам болатын жігіттің жары өзіне лайық, керуен бастайтын жігіттің нары өзіне лайық. Мақал адам өз деңгейіне сай серік пен көмекші табатынын айтады: ұзақ жолды бастайтын адамға мықты нар керек, ал азамат болатын жігіттің қасында оған лайық, оны қолдайтын жар болады. Екінші жағынан, жақсы жар мен мықты нар жігіттің өзінің қандай екенін көрсетеді: оның таңдауы — оның бейнесі. Мақал жар таңдауды өмір жолындағы ең маңызды серік таңдаумен теңейді.

Образдар мен теңеулер

Нар — бір өркешті, денесі ірі, күшті түйе; ауыр жүк көтеретін, ұзақ жолға шыдайтын көлік. Керуеннің алдында көбіне ең мықты, жолға төзімді түйе жүрген, керуенбасы соған сенген. Мақалда екі бөлік қатар құрылған: «жар» мен «нар» ұйқасады, «адам болар» мен «керуен бастар» бір-біріне жауап береді. Жарды нармен қатар қою кемсіту емес, сенім мен тіректің белгісі: ұзақ сапарда керуенбасы нарына қалай сүйенсе, азамат та өмір жолында жарына солай сүйенеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды үйленетін жігітке ақыл айтқанда немесе жас жұбайды мақтағанда айтады: «екеуі бір-біріне лайық». Интонациясы — ақыл, тілек, мақтау. Жарды түйемен қатар айту бүгінгі құлаққа тұрпайы естілуі мүмкін, сондықтан мақалды тек мақтау ретінде, ойын түсіндіре отырып айтқан жөн. Мысалы, құда: «Адам болар жігіттің жары өзіне лайық, келінді көріп, баламызға разы болдық».

Қолданылу жағдаяттары

— Жас жұбай бір шаруашылықты бірге көтеріп, ісі қатар жүргенде, тойда ақсақал тілек айтып, осы мақалды қосады.
— Ауылға үлкен жүк машинасын алған жас кәсіпкерге әкесі: «Керуен бастар жігіттің нары өзіне лайық» деп әзілдейді.
— Жар таңдауға асықпаған ұлына анасы оның өзіне сай серік іздеп жүргенін құптап, мақалды айтады.