Ақылды мен ақымақ туралы 1541
Ақылды мен ақымақ туралы қазақ мақал-мәтелдері ой мен мінезді салыстырып, өмірлік сабақ береді.
1541
Мақал-мәтел
348.5K
Қаралым
226
Орташа
Сұрыптау:
Ойлай алмаған
Тереңге бойлай алмайды.
Тереңге бойлай алмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ойы таяз болса, істің мәніне терең үңіле алмайтынын білдіреді. Яғни, кез келген м...
Ақылы алқымынан аспаған.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында адамның ақылы өз «алқымынан», яғни бойының шамасынан да аспайды дегенге...
Ұрынарға қара таппайды,
Емдетерге жара таппайды.
Емдетерге жара таппайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам неге мұңын шағып, дауласып жүргенін бейнелі түрде айтады. Тура мағынасында — ұрынаты...
Қарғаның «қарқ» дегені - өзіне сүйеу.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, қарға қарқылдағанда өз дауысымен өзі ғана үн қосып, өзіне дем б...
Қасқыр мен ұры - мінездес,
Екеуі де түнді аңдиды.
Бұлбұл мен гүл - мінездес,
Екеуі де күнді аңдиды.
Екеуі де түнді аңдиды.
Бұлбұл мен гүл - мінездес,
Екеуі де күнді аңдиды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі түрлі құбылысты салыстыру арқылы мінез ұқсастығын көрсетеді. Қасқыр мен ұры түнді аңд...
Қомдығы жоқ, өркеші жоқ,
Нар болғаннан без.
Тақымында тайы жоқ,
Сал болғаннан без.
Жасы жетпей,
Шал болғаннан без.
Нар болғаннан без.
Тақымында тайы жоқ,
Сал болғаннан без.
Жасы жетпей,
Шал болғаннан без.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жасандылықтан, табиғи болмысы жоқ жалған «үлкенсінуден» сақтандырады. Түйеге қом, өркеш қ...
Арықтың сорпасында дәм болмайды,
Ақымақтың сөзінде мән болмайды.
Ақымақтың сөзінде мән болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — арықтың сорпасы нәрсіз, дәмсіз болады. Астарлы мағынасы — ақылы кем, о...
Ақымақ бұзуға бар да, түзеуге жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ақымақ адам бір нәрсені бүлдіруге, шашып-төгуге, істі шайқалтуға оңай...
Мықтыға момын күш қылмас.
**Негізгі мағынасы** Мақалдың тура мағынасы: әлсіз, жуас адам күшті, өктем адамға қарсы тұра алмайды. Астарлы мағынасы:...
Жақсыны арман аздырар,
Жаманды құлқын тоздырар.
Жаманды құлқын тоздырар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезінің түбін екі түрлі қасиетпен ашады. Жақсы адам арман-мақсатқа, биік мұратқа ұ...
Қайғыны қайраткер жеңеді.
**Негізгі мағынасы** «Қайғыны қайраткер жеңеді» деген мақал адамның басына түскен ауыртпалықты әлсіздікпен емес, жігерм...
Бейнетің қатты болса,
Тапқаның тәтті болар.
Тапқаның тәтті болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал еңбектің, қиындықпен келген істің қадірі жоғары болатынын айтады. Адам қанша бейнет көріп...
Шала молда - жалтақ,
Сөйлер сөзге шорқақ.
Сөйлер сөзге шорқақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал білімді толық меңгермеген, бірақ өзін діндар не оқыған етіп көрсеткісі келетін адамның мі...
Шаш ал десе, бас алады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреудің тапсырманы немесе айтылған істі шектен тыс, орынсыз, өрескел түрде орындауын біл...
Алушы мал таныса,
Сатушыға не тұрыс.
Сатушыға не тұрыс.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал саудадағы келісім мен түсіністіктің маңызын білдіреді. Егер алушы малды, яғни сатып алаты...
Ең көп оқылған
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер се...
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағын...
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында:...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
Бұл санатта ақылды мен ақымақты салыстыратын қазақтың мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұнда ақылдың қадірі, білім мен парасаттың күші, сондай-ақ асығыстық пен надандықтың зияны қысқа да нұсқа сөзбен айтылады.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.