Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
270
Орташа
Сұрыптау:
Тобылғы ұялғаннан қызыл болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда табиғат құбылысын суреттегендей көрінеді, бірақ астарында адам мінезі м...
Жыланның басына ақ құйып шығарады.
**Негізгі мағынасы** Жыланның басына ақ құйып шығарады деген мақал сырттай қарағанда жұмсақтық, ізгілік жасалғандай көрі...
Жақсы ит - иесінің көзі, құлағы.
**Негізгі мағынасы** «Жақсы ит - иесінің көзі, құлағы» деген мақал адал, сақ, сергек жанның иесіне үлкен пайдасы тиетін...
Қас екенін қабағынан таны,
Сараң екенін табағынан таны.
Сараң екенін табағынан таны.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезін оның сыртқы қылығынан, ұстаған жүріс-тұрысынан тануға болатынын айтады. Жама...
Сыпайының алдында сүйек жатсын.
**Негізгі мағынасы** «Сыпайының алдында сүйек жатсын» деген мақал сырттай қарағанда, біреудің алдында «сүйек тастау» си...
Ашушаң жақсы болмас,
Жақсы ашушаң болмас.
Жақсы ашушаң болмас.
**Негізгі мағынасы** Ашуланшақ адам көп жағдайда жақсы мінез көрсете алмайды, өйткені ашу ақылға да, сөзге де, іске де к...
Құр сүйекті ит те қаузамайды.
**Негізгі мағынасы** Құр сүйекке иттің де жақындамай, оны кемірмейтіні сияқты, дәмі де, пайдасы да жоқ іске ешкім қызықп...
Жаман өзін зорға балар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өз мінезін, ісін, дәрежесін асыра бағаласа, соңы күлкі мен өкінішке әкелетінін білді...
Тозбас соғылмайды,
Өлмес жаралмайды.
Өлмес жаралмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: соғылмаған дүние тозбайды, ал жаралмаған нәрсе өлмейді. Астарлы мағынас...
Түлкіні құрылған қақпан ұстамайды,
Құруын тапқан ұстайды.
Құруын тапқан ұстайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — түлкі сияқты айлакер аңды кез келген қақпан ұстай бермейді; оны тек дұ...
Жалқаудың арбасы зар жылайды.
**Негізгі мағынасы** Жалқаудың арбасы зар жылайды деген мақал адам еңбектен қашса, ісі оңбайтынын білдіреді. Мұндағы тур...
Жаман топ көбейтеді,
Алма бақ көбейтеді.
Алма бақ көбейтеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жаман нәрсе тез көбейеді, қалай күтсең де, бір рет орын алған бүліншіл...
Жарлының байға тоқтылы қой ақысы кетіпті.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: тоқтылы қойдың ақысы, яғни бағасы жоғары нәрсе жарлының қолынан кетіп,...
Көл азса, сазаны кетіп, табаны қалады.
Ел азса, жақсысы кетіп, жаманы қалады.
Ел азса, жақсысы кетіп, жаманы қалады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: көлдің суы тартылып, бұзылса, ондағы бағалы балық — сазан азайып, түбін...
Күшігі жоқ ит жүгірмес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — күшігі жоқ иттің жүгірмейтіні, яғни оны алға жетелейтін, соңынан ілесе...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.