Жығылғанға есек тұяғын төсейді.
«Жығылғанға есек тұяғын төсейді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жығылғанға есек тұяғын төсейді деген мақал адам қиналғанда кейбіреулердің жәрдем берудің орнына одан сайын ауыртпалық түсіретінін меңзейді. Тура мағынасында құлаған адамға жұмсақ нәрсе емес, керісінше есектің тұяғын төсеу — мүлде орынсыз, пайдасыз әрекет. Астарлы мағынасы — біреудің әлсіз сәтін пайдаланып, мазақтау, кемсіту, жәбірлеу. Халық бұл арқылы қайғыда жатқан адамға жанашырлық керек екенін, қиындық үстіне қиындық жүктеу адамдыққа жататынын ескертеді.
Образдар мен теңеулер
«Жығылған» сөзі — сүрінген, сәтсіздікке ұшыраған, қорғансыз күйдегі адамды бейнелейді. «Есек тұяғы» — қатты, қолайсыз, жайсыз нәрсенің символы. Яғни, жаралыға ем емес, керісінше қасірет болатын жағдай суреттеліп тұр. Бұл образдар арқылы мақал адамның тағдырлы сәтінде мейірім мен түсінік қажет екенін айқын жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал жұмыстан қысқарған, ауруға шалдыққан не беделі түсіп тұрған адамға тиісіп, кінәлай беретін жағдайларда қолданылады. Мысалы, бір қызметкер қателесіп, қиындыққа тап болды делік. Сол кезде оны қолдаудың орнына әріптестері келемеждесе, осы мақал дәл келеді. Мұндайда қазақ «жоққа жәбір қоспа, жығылғанды жықпа» деген ойды ұқтырады.