Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Жаман өзін зорға балар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өз мінезін, ісін, дәрежесін асыра бағаласа, соңы күлкі мен өкінішке әкелетінін білді...
Кайғылының қайғысын,
Қабағынан білерсің.
Жарлы мен бай кісіні,
Тамағынан білерсің.
Қабағынан білерсің.
Жарлы мен бай кісіні,
Тамағынан білерсің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сыртқы белгісінен тануға болатынын айтады. Қайғылы адамның ішкі мұңын қабағы түсің...
Итаяғын ит екеш ит те қорғайды.
**Негізгі мағынасы** Итаяғын ит екеш ит те қорғайды деген мақал әр нәрсенің өзіне қымбат, өзіне жақын дүниесін қорғауға...
Иттің құтырғаны - өлгені.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — құтырған иттің ақыры өлімге әкелетіні. Астарлы мағынасы — ашуға ерік б...
Жаманды көрсең, қаша жүр,
Қаша жүрсең, амансың.
Қаша жүрсең, амансың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман адамнан, зиянды мінезден, қауіпті ортадан аулақ жүру керек дегенді білдіреді. Тура...
Ашушаң жақсы болмас,
Жақсы ашушаң болмас.
Жақсы ашушаң болмас.
**Негізгі мағынасы** Ашуланшақ адам көп жағдайда жақсы мінез көрсете алмайды, өйткені ашу ақылға да, сөзге де, іске де к...
Сынамаған алдырар,
Ойламаған ұтқызар.
Ойламаған ұтқызар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның кез келген іске немқұрайлы қарамауы керегін айтады. Бір істі алдын ала сынап, бай...
Үріккен түйеге шаңырақ салма, сындырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал асығыс қимылдама, сескеніп тұрған не көңілі орнықпаған адамға ауыр сөз айтпа, жүк артпа д...
Қара қайыспен соққан түйенің дағы кетпес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қара қайыспен, яғни өте мықты, берік құралмен соғылған түйенің денесінд...
Балықта сүт болмайды,
Шабағын теңіз асырайды.
Шабағын теңіз асырайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: балықтың сүті болмайды, ал оның шабағы теңізде өсіп-өніп, сол ортадан қ...
Ақшелегі түскендей ақтарылады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір нәрсенің бар сырын бүкпей, түгел ашып айтуын білдіреді. Тура мағынасында «ақ шелектің...
Жұмысы жемістінің өмірі келісті.
**Негізгі мағынасы** Жұмысы нәтижелі, еңбегі өнімді адамның өмірі де берекелі, жайлы болады. Мұнда тура мағынада — істің...
Көл азса, сазаны кетіп, табаны қалады.
Ел азса, жақсысы кетіп, жаманы қалады.
Ел азса, жақсысы кетіп, жаманы қалады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: көлдің суы тартылып, бұзылса, ондағы бағалы балық — сазан азайып, түбін...
Пейіл кетсе - ант атты.
**Негізгі мағынасы** Пейіл — адамның ішкі ниеті, ықыласы, көңіл тазалығы. Бұл мақалдың тура мағынасы: адамның пейілі бұз...
Қарғаның жүзіне бір кесек,
Жаманның жүзі бірге есеп.
Жаманның жүзі бірге есеп.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда жаман адамға қанша жақсылық жасасаң да, оның көңілі бірден өзгермейтіні, жасаған жақсыл...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.