Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Күніне мың сөйлеген адам өледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзді орынсыз көп айту адамға зиян екенін ескертеді. Тура мағынасында, «мың сөйлеген» —...
Итке тұмар жараспас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — итке тұмар тағу оған жараспайды, өйткені тұмар киелі, таза ұғымға қаты...
Жақсыдан жаман туса - сөкет,
Жаманнан жақсы туса - ғажап.
Жаманнан жақсы туса - ғажап.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның тегі ғана емес, ең алдымен мінезі мен тәрбиесі маңызды екенін білдіреді. Жақсы, т...
Қисық ағаштың бұтағы да қисық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның не заттың түпкі қасиеті мен бастапқы кемшілігі көбіне оның кейінгі көрінісінен д...
Түйені көпір астына жасыра алмайсың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — үлкен түйені көпірдің астына жасыру мүмкін емес, өйткені ол көзге бір...
Балық жоқта бақа да балық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: балық жоқ жерде бақаға да балық деп қарауға болады. Астарлы мағынасы: ш...
Оңқа ойын бұзар,
Тентек тойын бұзар.
Тентек тойын бұзар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ойын-сауық та, той-думан да дұрыс адамсыз бұзылады деген ой. Астарлы м...
Иттің күні үрумен өтеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — иттің табиғаты үнемі үрумен өтеді деген ой. Астарлы мағынасы — кей ада...
Күлегештің тісі алтын.
**Негізгі мағынасы** «Күлегештің тісі алтын» деген мақал адамды жылы жүзді, ашық мінезді, көпшіл болуға үндейді. Тура м...
Күркіреуі бар да, жауары жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қатты көрініп, көп шу шығарғанмен, нақты ісі, берер нәтижесі жоқ адамды не құбылы...
Қарау байдан қарыз сұраған күні ажырасасың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қарызды қарау, яғни есеп-қисабы қатал, сараң байдан сұраған адам сол с...
Ақылды ұры өз ауылын тонамас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ақылы бар ұры өзі тұратын ауылға, таныс жұртқа зиян келтірмейді. Астарл...
Қой алты күн аштыққа шыдайды.
**Негізгі мағынасы** Қой алты күнге дейін аштыққа шыдай алады деген сөз — малдың төзімді, сабырлы екенін білдіреді. Тура...
Жанбаса, отын жаман,
Жаға алмаса, қатын жаман.
Жаға алмаса, қатын жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, отын жанбаса — оның сапасы нашар, ал от жақпаған әйел — шаруаны...
Жұмса жұмырығында, ашса алақанында.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның мейірімі мен жомарттығын білдіреді. «Жұмса жұмырығында» дегені — бір нәрсесін қыс...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.