Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Ит жүрсе, сүйек табады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ит қайда жүрсе де, бір кезде сүйек тауып алады. Астарлы мағынасы: қимыл...
Көшсе, мал семіреді,
Көшпесе, қатын семіреді.
Көшпесе, қатын семіреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — малды жайылымы шүйгін, шөбі мол жерге көшірсе, ол тез семіреді; ал кө...
Қаза көрген жүрек жаралы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қасірет шеккен, ауыр қайғы көрген адамның жүрегі жараланғандай күйге т...
Иттің құйрығын тартсаң, орнына барады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: иттің құйрығын тартсаң, ол қайтадан өз орнына, әдеттегі қалпына келеді....
Екі торының өзгелігі жоқ,
Игі жақсының бөтендігі жоқ.
Игі жақсының бөтендігі жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — түсі бірдей екі торы аттың айырмасы байқалмайды деген ой. Астарлы мағы...
Жарысқа түспе,
Атың ариды, тоның тозады.
Атың ариды, тоның тозады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал орынсыз бәсекеге, даңқ қуып бос әуреге салынбауды ескертеді. Тура мағынада: жарысқа жиі т...
Бұлбұл құс зымыстан көрмей,
Гүлстанның қадірін білмес.
Гүлстанның қадірін білмес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда адам жақсы мен жаманды, қадір мен қасиетті салыстыра отырып түсінеді деген ой жатыр. Бұ...
Қыры кеткеннің иті қырын жүгіреді.
**Негізгі мағынасы** Қыры кеткеннің иті қырын жүгіреді деген мақал адамның бағы қайтқанда, жолы болмай, ісі оңға баспай...
Қолың көтермес шоқпарды беліңе қыстырма.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өз шамасын білуі керек екенін айтады. Тура мағынасы бойынша, көтере алмайтын ауыр шо...
Суық сөзді сұмырай айтады.
**Негізгі мағынасы** «Суық сөзді сұмырай айтады» деген мақал адамның ащы, жүрекке тиетін, кекесінді не мейірімсіз сөз а...
Ұрыны қонаққа шақырсаң,
Қораңа көз салып отырады.
Залымды қонаққа шақырсаң,
Қатыныңа көз салып отырады.
Қораңа көз салып отырады.
Залымды қонаққа шақырсаң,
Қатыныңа көз салып отырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ұры не залым адамды үйге шақырсаң, ол келген жерінде сый-сияпатқа емес...
Барды сөкпе, нарды теппе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бар нәрсені, қолдағыны қадірлеуді үйретеді. «Барды сөкпе» дегені — қолда барға шүкір етіп...
Кессе, қан шықпас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның қатты қатып қалған, мейірімсіз не жансызданған күйін білдіреді. Тура мағынасында...
Жас әкетпейді, күш әкетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адамды жас емес, күш-қуат пен денсаулық көтеріп жүреді. Яғни бір істі...
Шуда жіптен бау таққан жейдең құрысын,
Сары майдан дәметкен кеудең құрысын.
Сары майдан дәметкен кеудең құрысын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ашкөздік пен орынсыз дәметуге қарғыс-тілек түрінде айтылған. Тура мағынасында «жіптен бау...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.