Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
788.7K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Көлді жел қозғайды,
Ойды сез қозғайды.
Ойды сез қозғайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда көлдің бетін жел толқытатынын айтады. Ал астарлы мағынасы — адамның ойы...
Тілмен бидай қуырады.
**Негізгі мағынасы** «Тілмен бидай қуырады» деген мақал сөздің күші мен шешендіктің әсерін айтады. Тура мағынада тілмен...
Жаманның аузына
Жұрттан қалған сөз түседі.
Жұрттан қалған сөз түседі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман мінезді, сөзіне жауапсыз адам өз ойынан тың, пайдалы сөз таба алмайтынын білдіреді....
Құдайдың кенже ұлындай.
**Негізгі мағынасы** «Құдайдың кенже ұлындай» деген тіркес көбіне әлпештеліп өскен, еркелігі басым, көптің көңілін өзіне...
Адам баласы қайғысыз болмас,
Қайғысыз адам адам да болмас.
Қайғысыз адам адам да болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өмірінде қайғы да, қиындық та болатынын айтады. Яғни, тіршілікте уайымсыз, мұңсыз ад...
Сұңқар самғауын біледі,
Жапалақ жалбауын біледі.
Жапалақ жалбауын біледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әркімнің өз табиғатына, қабілетіне және дағдысына сай әрекет ететінін білдіреді. Сұңқар —...
Жарлының жалғыз тоқтысын қасқыр жейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: кедей адамның бар байлығы санаулы болады, сол аз дүниенің өзі қорғансыз...
Қасыңның жылмаңдағанынан,
Досыңның түнергені артық.
Досыңның түнергені артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай жылмиған, бірақ іші бұзық адамның алдамшы пиғылынан гөрі, шын досыңның кейде қаба...
Көзді ұялу үшін берген.
**Негізгі мағынасы** «Көзді ұялу үшін берген» деген мақал адамның жан дүниесіндегі ізеттілік пен әдептілікті білдіреді....
Мұңайғанда мұң бар,
Жымиғанда сыр бар.
Жымиғанда сыр бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі күйі бет-жүзінен, мінезінен байқалатынын білдіреді. Тура мағынада мұңайған...
Ажалды тышқанға аш мысық тап келер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аш жүрген мысық жолыққан тышқанды оңай олжа көреді, оны міндетті түрде...
Қомағайдың сыбағасы - бір асам май.
**Негізгі мағынасы** Қомағай адамға берілген несібе көп болмайды, өйткені оның тойымсыздығы мен ашкөздігі барды да қадір...
Кісінің үлкені де бол,
Кішінің тілін де ал.
Кішінің тілін де ал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға екі қасиетті қатар ұстануды үйретеді: өз орныңды, абыройыңды сақтай біл және жасы...
Тіл сырласар,
Өсек сыбырласар.
Өсек сыбырласар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тілдің екі түрлі қызметін салыстырады. Жақсы сөз, шынайы әңгіме адамды сырласуға, ой бөлі...
Ит жүрсе, сүйек табады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ит қайда жүрсе де, бір кезде сүйек тауып алады. Астарлы мағынасы: қимыл...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.