Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
271
Орташа
Сұрыптау:
Жүк көтерген түйе қамыс қомды ауырламайды.
**Негізгі мағынасы** Жүк көтеріп үйренген түйе қамыстан жасалған жеңіл қомды ауырсынып, қиналмайды. Бұл мақалдың тура ма...
Арыстандай әлің болса,
Түлкідей айлаң болсын.
Түлкідей айлаң болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға күш-қуат қана емес, ақыл мен айланы да қатар ұстау керек екенін меңзейді. Тура мағ...
Жарысқа түспе,
Атың ариды, тоның тозады.
Атың ариды, тоның тозады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал орынсыз бәсекеге, даңқ қуып бос әуреге салынбауды ескертеді. Тура мағынада: жарысқа жиі т...
Берейін десең ештеңең жоқ,
Бес ешкің бар да, пейілің жоқ.
Бес ешкің бар да, пейілің жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қолыңда беретін дүние жоқ емес, аз да болса мал бар, бірақ сол бардың ө...
Күңнің өз күңкілін,
Өзіне қимайсың ба?!
Өзіне қимайсың ба?!
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреудің өз мінін, өз ішіндегі реніш пен қыңырлығын өзгеге артпай, алдымен өз бойынан ізд...
Сөзге құлықсыздың көңілі тұрақсыз.
**Негізгі мағынасы** Сөзге құлықсыз адам ақылдасуға, тыңдауға, ой бөлісуге зауқы жоқ кісі дегенді білдіреді. Мұндай адам...
Жанбаса, отын жаман,
Жаға алмаса, қатын жаман.
Жаға алмаса, қатын жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, отын жанбаса — оның сапасы нашар, ал от жақпаған әйел — шаруаны...
Қисық отырсаң да, түзу сөйле.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сөзіне адал, шыншыл болуын талап етеді. Тіпті өзіңнің хал-жағдайың, тұрқың, орнық...
Аш адам
алты көрпе жамылса да ұйықтай алмайды.
алты көрпе жамылса да ұйықтай алмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қарны аш адам қанша жылынып жатса да, көңілі жай таппай, тыныға алмайд...
Келгеніңе сүйінбеген кеткеніңе күйінбейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды келген кезде бағаламай, қадірін білмеген кісі оның кеткеніне де қайғырмайтынын біл...
Тарпаңға - кісен, қашағанға шідер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: асау, жуас емес тарпаң атқа кісен салынады, ал қашаған атты ұстап тұру...
Тайып жығылған таянып тұрар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адам тайып құлап қалса, таянып, сүйеніп қайта тұрады. Астарлы мағынасы...
Үміт үзу - дәрменсіздік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның алға ұмтылуына күш беретін сенім мен жігерді жоғары қояды. Тура мағынасында, үміт...
Білсең қызайыңмын,
Білмесең құдайыңмын.
Білмесең құдайыңмын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды тану, бағалау мәселесін астарлап жеткізеді. Біреудің шын қадірін, ішкі болмысын бі...
Өгіз қарын майыңды өлгенде бастаймысың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды тірі кезінде, қолындағы мүмкіндікті дер кезінде пайдаланып, қажет істі уақытында...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.