Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Құлан қырда, құндыз суда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр жануардың өзіне лайық мекені болатынын білдіреді. Құлан қырда, кең далада еркін жүреді...
Жақсыға ізет,
Жаманды күзет.
Жаманды күзет.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды жақсы мен жаманды ажырата білуге шақырады. «Жақсыға ізет» дегені — ізгі, өнегелі,...
Мыстан - сиқыршы дұшпан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жау мен қастықтың анық та жасырын түрі болатынын ескертеді. Тура мағынада «мыстан», «сиқы...
Жалқау қатынның төсегі жиылмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал үй ішіндегі береке мен тазалықтың, ұқыптылық пен жауапкершіліктің маңызын аңғартады. Тура...
Үйде оңбаған түзде оңбас.
**Негізгі мағынасы** Үйде адам өз мінезін түзеп, тәрбиесін көрсетпесе, сыртта да беделді, сыйлы бола алмайды. Мақалдың т...
Жүк көтерген түйе қамыс қомды ауырламайды.
**Негізгі мағынасы** Жүк көтеріп үйренген түйе қамыстан жасалған жеңіл қомды ауырсынып, қиналмайды. Бұл мақалдың тура ма...
Жалы барда арылған -
Жаман аттың белгісі.
Жаны барда жалынған -
Жаман адам белгісі.
Жаман аттың белгісі.
Жаны барда жалынған -
Жаман адам белгісі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аттың жалын жұлып, күтіп баптамай, тоздырып жіберу — оның жаман күйге т...
Бақ қонбас жігіттің іздегені дес болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бақ, дәулет, сәттілік бір адамға қона қоймаса, оның істеген әрекеті де...
Алланың шайтанынан адамның шайтаны күшті.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның жаман пиғылы мен зұлымдығы кейде сыртқы қауіптен де қауіпті екенін білдіреді. Тур...
Көп күлкісі Күннен де жылы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамнан тараған шынайы, көп және көңілді күлкінің айналаға жылылық беретінін білдіреді. Т...
Жітікке саяқ қосылып.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жүрісі шапшаң, мінезі сергек, ісі жүйрік адамға жеке жүрген, саяқ мінг...
Ұяттан безген арын саудаға салады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ұятты жоғалтқан адам ар-намысын да оңай құрбан ететінін айтады. Тура мағынасында — адам ұ...
Не аңсағанда аларсың,
Не қақсағанда аларсың.
Не қақсағанда аларсың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам қалаған нәрсесіне тек қана тілек айтып жетпейтінін, оған табандылық пен тынымсыз әре...
Ит иттігін істемесе, іші ауырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның бойындағы жаман әдет пен орынсыз мінезге ишара етеді. Тура мағынасында «ит иттігі...
Оңбағанның иті ұры кеткен соң үреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ұры кетіп қалғаннан кейін ғана ит үреді, яғни қауіп өтіп кеткен соң да...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.