Сараң бай союға қозы таппай,
Жарлының жалғыз тоқтысын сұрапты.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сараң адамның ашкөздігін, дүниеқоңыздығын әшкерелейді. Тура мағынасында байдың өз малын құрбандыққа шалуға қимай, кедейдің жалғыз тоқтысын сұрағаны айтылады. Астарлы мағынасы — байлығы бола тұра, өз пайдасын ғана ойлайтын, өзгеге жаны ашымайтын пенденің мінезі сыналады. Мұнда адамдық қасиет мал-мүлікпен емес, жомарттықпен өлшенетіні аңғарылады.
Образдар мен теңеулер
«Сараң бай» — қолында дәулеті болса да, беруге қимайтын адам бейнесі. «Союға қозы таппай» деуі — өз малын құрбандыққа шалып, шығынданғысы келмейтінін көрсетеді. Ал «жарлының жалғыз тоқтысы» — жоқ-жітіктің бар тіршілігін, соңғы таянышын білдіретін әсерлі образ. Осы арқылы мақал бай мен кедейдің айырмасын ғана емес, адам бойындағы қатыгездік пен әділетсіздікті де танытады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды бүгін де пайдакүнем, үнемі өзгенің есебінен күн көргісі келетін адамдарға қатысты айтуға болады. Мысалы, ортақ дастарқанға үлес қоспайтын, бірақ бәрінен дайын нәрсені күтетін адамға осы сөз дәл келеді. Ол қоғамдағы әділдік пен ұятты ойлантады, өзгенің еңбегін пайдаланбауға тәрбиелейді.
Jarlynyń jalǵyz toqtysyn surapty.