Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
271
Орташа
Сұрыптау:
Қасқыр жүйрік - жылыс жоқ,
Түлкі жүйрік - дыбыс жоқ,
Қоян жүйрік - тыныш жоқ.
Түлкі жүйрік - дыбыс жоқ,
Қоян жүйрік - тыныш жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қасқыр, түлкі, қоян сияқты аңдардың өзіне тән қимылы мен мінезін сурет...
Опақтан сопақ шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір нәрсе не жағдай қалай басталса, соның жалғасы да сол деңгейден аспайтынын аңғартады....
Ақылды өтірік шаршатады.
**Негізгі мағынасы** Ақылды өтірік айтқан адам алдымен біреуді алдадым деп ойлауы мүмкін, бірақ өтірікті ұзақ ұстап тұр...
Көңілі түссе - бие,
Көңілі түспесе - түйе.
Көңілі түспесе - түйе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам көңілінің құбылмалы, мінезінің жағдайға қарай өзгеріп тұратынын аңғартады. Тура мағы...
Жеті жыл жерлес болғанмен жесірлес боласың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір адаммен жеті жыл бір жерде, бір елде, бір ортада өмір сүрсең де,...
Бас - тымақтың үлгісі.
**Негізгі мағынасы** «Бас - тымақтың үлгісі» деген мақал адамды көріп, оның киімін, сөзі мен жүріс-тұрысын соған қарап...
Қызба, қызуың басылғанда қызарарсың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ашуға беріліп, асығыс сөйлеген не ойланбай істеген адам кейін сабасына түскенде ұялып қал...
Дәметпестен дәметкен,
Тарыққанның белгісі.
Жаудан күткен шарапат,
Зарыққанның белгісі.
Тарыққанның белгісі.
Жаудан күткен шарапат,
Зарыққанның белгісі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам біреуден орынсыз үміт күтіп, өз еңбегіне сенбей, сырттан жақсылық күтсе, оның мұқтаж...
Иттің мойынына алтын қарғы тақсаң да,
Боқ жеуін қоймас.
Боқ жеуін қоймас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы әшекей, сый-құрмет немесе жақсы жағдай адамның болмысын бірден өзгерте алмайтынын...
Екі тентек қосылса, аудай болар,
Екі ақылды қосылса, таудай болар.
Екі ақылды қосылса, таудай болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — мінезі тентек, берекесіз екі адам қосылса, олардың ісі де аласапыран,...
Жаман адамға мал бітсе,
Зекет бермес.
Зекет бермес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жаман мінезді, сараң адамға байлық, мал-мүлік қонса да, ол одан қайыр-с...
Біреудің өзі жақсы,
Біреудің сөзі жақсы.
Біреудің сөзі жақсы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамдардың қадір-қасиеті екі қырдан байқалатынын айтады: бірі — ісі мен мінезі арқылы, ек...
Ұяттан безген арын саудаға салады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ұятты жоғалтқан адам ар-намысын да оңай құрбан ететінін айтады. Тура мағынасында — адам ұ...
Қаралығы күйедей,
Қараулығы түйедей.
Қараулығы түйедей.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы түрі мен ішкі күйі бірдей емес адамды мысқылдап айтады. «Қаралығы күйедей» дегені...
Қастағы сызу көзді алдайды.
**Негізгі мағынасы** Қастағы сызу көзді алдайды деген мақал сыртқы көріністің кейде шындықты бүркемелейтінін білдіреді....
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.