Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
789.7K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Таз- әңгі, соқыр - қиық,
Бұйықта бар аз қиық.
Бұйықта бар аз қиық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы кемшілікке қарап адамды толық бағаламау керек деген ойды білдіреді. Тура мағынасын...
Күйікті күлкі сүймейді.
**Негізгі мағынасы** Күйігі, қайғысы, жүрек жарасы бар адам әзілге де, күлкіге де құлықсыз болады. Бұл мақал тура мағына...
Жігіттің күйін сұрама,
Жұрттан сауын сауған соң.
Малдың күйін сұрама,
Қонысынан ауған соң.
Жұрттан сауын сауған соң.
Малдың күйін сұрама,
Қонысынан ауған соң.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел-жұртынан, қонысынан айырылған адамның да, малынан ажыраған шаруаның да хәлі ауыр болат...
Жуас түйеге әркім ие.
**Негізгі мағынасы** Жуас түйеге әркім ие деген мақалдың тура мағынасы — мінезі момын, жуас түйені кез келген адам басқа...
Еріншекке есік асу,
Жалқауға бұлт жүк.
Жалқауға бұлт жүк.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал еріншек пен жалқаудың тіршіліктегі ұсақ нәрсені де ауыр көретінін білдіреді. Тура мағына...
Кең пейілге ас көп, менменге тас көп.
**Негізгі мағынасы** Кең пейіл адамға ырыс пен несібе көп жолығады, өйткені ол барын бөлісіп, айналасына жылылық таратад...
Еңбек - дәулет, бедел - сәулет.
**Негізгі мағынасы** «Еңбек - дәулет, бедел - сәулет» деген мақал адамның өмірдегі шын байлығы мен қадірі еңбектен туат...
Өтірікші бел асырғанмен ел асырмайды.
**Негізгі мағынасы** Өтірікші уақытша алдап, бір сәтке үстем болып көрінуі мүмкін. Бірақ оның сөзіне жұрт сенбейді, сонд...
Көп сөйлеген көптен айырылар.
**Негізгі мағынасы** Көп сөйлеген адам кейде өз сөзін тежей алмай, орынсыз айтып қояды. Мұндайда ол жұрттың көңілінен шы...
Жақсының жалғасы болса игі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы адамның артында оны жалғастыратын, жолын ұстайтын ұрпағы, ісін ө...
Қашпақ болсаң, зымыра.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қашатын болсаң, бар күшіңмен тез қаш деген ойды білдіреді. Астарлы мағ...
Байтал жүйрік, пайда жоқ,
Қатын шешен, парқы жоқ.
Қатын шешен, парқы жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай жақсы көрінген, бірақ шын мәнінде пайдасы жоқ нәрсенің қадірсіз болатынын меңзейд...
Сегізінде баланың тісі түседі,
Сексенде ердің бір-біріне ісі түседі.
Сексенде ердің бір-біріне ісі түседі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өмірінің әр кезеңінің өз сыры, өз міндеті бар екенін білдіреді. Бала кезде тәннің де...
Нарқын таппаған сөз құлазиды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің де өз бағасы, салмағы, орны болатынын білдіреді. Егер сөз ойсыз айтылса, тыңдаушы...
Бура құтырса, тайлақпен ойнайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бура ашуланып, құтырса, өзімен тең емес тайлаққа шауып, сонымен алысады...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.