Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Халыққа түзелмеген,
Қалыпқа да түзелмейді.
Қалыпқа да түзелмейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бір адам көпшілікке, елге, ортаға икемделмесе, белгілі бір тәртіп пен қ...
Адал шындыққа тоқтайды.
**Негізгі мағынасы** Адал адам шындықтың алдында тоқтап, өтірікке, жалғандыққа бармайды. Бұл мақал тура мағынасында да,...
Адамды аздыратын - дерт,
Жерді аздыратын - өрт.
Жерді аздыратын - өрт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адамға дерт түссе, оның әлсіреп, күйі кететіні; ал жерге өрт түссе, он...
Тау бұлағы сәнді, көл құрағы сәнді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттағы әр нәрсенің өз орнында әдемі, өзіне лайық көрікті болатынын білдіреді. Тау б...
Кішіпейілдің кеудесі ашық.
**Негізгі мағынасы** Кішіпейіл адам өзін жоғары ұстамайды, басқаны сыйлап, сөз тыңдай біледі. Сондықтан оның кеудесі аш...
Наурызда шабынған бурадай.
**Негізгі мағынасы** «Наурызда шабынған бурадай» деген мақал адамның қатты ашуланған, долданып, ызадан булыққан күйін б...
Көзі ауырған Күнді көрмейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында көзі ауырып, жарықты көтере алмайтын адам Күннің нұрын көре алмайтынын б...
Ит сүйекті көтіне қарап жұтады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында иттің сүйекті қалай жұтатынын бейнелейді, бірақ астарында адам мінезі ме...
Қаңқу сөздің қоспасы көп.
**Негізгі мағынасы** Қаңқу сөздің қоспасы көп деген мақал ел ішінде айтылған алып-қашпа сөздің, өсек-аяңның шындығы толы...
Құдайдың кенже ұлындай.
**Негізгі мағынасы** «Құдайдың кенже ұлындай» деген тіркес көбіне әлпештеліп өскен, еркелігі басым, көптің көңілін өзіне...
Көңіл - дария, көз - найза.
**Негізгі мағынасы** Көңіл — адамның ішкі әлемі, сезімі мен ойын сыйғызған терең дарияға теңеледі. Ол шексіз, тұңғиық, к...
Көп ойлаған табар,
Көп үрлеген жағар.
Көп үрлеген жағар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — отты көп үрлеген сайын жалынның күшейіп, жақсы жанатыны. Астарлы мағын...
Бір сүрінген қырық сүрінеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір адам сүрінсе, оны көрген немесе соның ықпалындағы өзге адамдар да...
Күңнің өз күңкілін,
Өзіне қимайсың ба?!
Өзіне қимайсың ба?!
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреудің өз мінін, өз ішіндегі реніш пен қыңырлығын өзгеге артпай, алдымен өз бойынан ізд...
Тамшы - жерге пайда, талқы - ерге пайда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бір тамшы су да жерге сіңіп, өсімдікке нәр береді. Астарлы мағынасы: ад...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.