Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
790.3K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Бақ қонбас жігіттің іздегені дес болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бақ, дәулет, сәттілік бір адамға қона қоймаса, оның істеген әрекеті де...
Жаман өкпелеймін деп
Сыбағасынан құр қалады.
Сыбағасынан құр қалады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ашуға булығып, өкпені алға шығару адамның өзіне зиян келтіретінін ескертеді. Тура мағынас...
Тұнық суда түлен туады.
**Негізгі мағынасы** Тұнық суда түлен туады деген мақалдың тура мағынасы — таза, мөлдір суда ерекше жәндік не тіршілік...
Тартыншақ түйе жаман,
Итіншек бие жаман.
Итіншек бие жаман.
**Негізгі мағынасы** Тартыншақ түйе де, итіншек бие де мал үшін мінезі жағынан қолайсыз саналады. Мақалдың тура мағынасы...
Қытай көп пе, қыпшақ көп пе?
**Негізгі мағынасы** «Қытай көп пе, қыпшақ көп пе?» деген мақал-мәтел сан жағынан асыра мақтанбауға, өз руыңды не жұрты...
Кері кеткеннің сақалы кеңірдегіне бітеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында мүмкін емес құбылысты айтып, астарында кері кеткен, яғни азған, тәртіпте...
Әкімге ісің түспесін.
**Негізгі мағынасы** «Әкімге ісің түспесін» деген мақалдың тура мағынасы — билік басындағы адамға тәуелді болып, оның ал...
Жасыңда ұқпағанды жасай келе түсінерсің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өмірден сабақ алуы уақытқа байланысты екенін білдіреді. Жастық шақта көп нәрсенің...
Ағаштан бал, шөптен сүт ағызған.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды ерекше шебер, іскер, өнерлі, қолынан іс келетін жан ретінде сипаттайды. Тура мағын...
Бұрын шыққан құлақтан
Кейін шыққан мүйіз артық.
Кейін шыққан мүйіз артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — малдың құлағы ерте көрінеді, ал кейін шығатын мүйіз одан биігірек, ірі...
Екі сөйлеген езден без,
Ел тындамас сөзден без.
Ел тындамас сөзден без.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі жүзді, уәдесінде тұрмайтын, сөзі мен ісі қабыспайтын адамнан сақтануға шақырады. «Екі...
Дүние ақылдыға жарық,
Ақымаққа тамұқ.
Ақымаққа тамұқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, дүниені әр адам әрқалай көреді: ақылды адам өмірдің мәнін, жолы...
Шалдың әні зармен тынады.
**Негізгі мағынасы** «Шалдың әні зармен тынады» деген мақал өмірдің соңғы кезеңі жайлы астарлы ой айтады. Мұндағы тура м...
Тіріде жанға тыным жоқ.
**Негізгі мағынасы** «Тіріде жанға тыным жоқ» деген мақал адамның өмірі тыныш, уайымсыз өтпейтінін білдіреді. Адам тірі...
Күле кіріп, күңірене шығар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға сырттай жылы жымиып, іштей басқа ниет ұстаған екіжүзді кісіні сипаттайды. Тура мағ...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.