Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Өзің болғанша,
Болғанның атын ертте,
Болсаң, аударып тастап кетпе.
Болғанның атын ертте,
Болсаң, аударып тастап кетпе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды өз орныңды, өз шамаңды білумен қатар, жетістікке жеткен кісіге құрметпен қарауға ү...
Ине жұтқан иттей имеңдеген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреудің өте қорқақ, именшек, жасқаншақ күйін бейнелейді. Тура мағынада «ине жұтқан ит» қ...
Алғырды мақта, өткірді сақта.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — алғыр, шапшаң, зерек адамды мадақта, ал өткір, қауіпті не тым қатты нә...
Дауасы жоқ ауызға,
Сылдыраған сөз бітеді.
Сылдыраған сөз бітеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің де, даудың да орны мен шегі болатынын білдіреді. Тура мағынасында — ауыздан шыққан...
Киім ауыр болмайды,
Азық ауыр болмайды,
Ақыл ауыр болмайды.
Азық ауыр болмайды,
Ақыл ауыр болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: киім де, азық та, ақыл да адамға салмақ түсірмейді. Астарлы мағынасы: а...
Шақпақ, шақпаққа от берген ақымақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір адамның өз зиянына өзі себеп болып, соны аңғармай жүргенін әжуалайды. Тура мағынада ш...
Кемпір бала жұбатқанын ұмытып,
Өз гөй-гөйіне басады.
Өз гөй-гөйіне басады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: кемпір өзге біреудің баласын жұбатпақ болып, кейін қайтадан өз мұң-нала...
Оспадар орға жығар.
**Негізгі мағынасы** Оспадарлық — әдепсіздік, дөрекілік, орынсыз қылық. Бұл мақал адам сыпайылықтан айырылса, өзіне де,...
Бұлбұл болып қырылдағанша,
Шымшық болып шырылда.
Шымшық болып шырылда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға өз шамасын біліп, табиғатына сай іс қылуды ескертеді. Тура мағынасында бұлбұлдың ә...
Аш болса, аңдайды,
Тоқ болса, таңдайды.
Тоқ болса, таңдайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бойындағы қанағат пен мұқтаждықтың айырмасын көрсетеді. Аш адам қолына түскеннің бәр...
Көп сөйлеген көптен айырылар.
**Негізгі мағынасы** Көп сөйлеген адам кейде өз сөзін тежей алмай, орынсыз айтып қояды. Мұндайда ол жұрттың көңілінен шы...
Көзде - жас, көңілде - шер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі күйін өте ықшам, бірақ терең береді. Тура мағынасы бойынша, көзден жас ағу —...
Саралап тарап сақалды,
Көрілер айтар мақалды.
Көрілер айтар мақалды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзді жай айта салмай, ой елегінен өткізіп, сұрыптап сөйлеу керегін білдіреді. «Саралап т...
Ұстара тырнайды, өткір сөз турайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің күшін салыстырып тұр. Ұстара денені тырнағандай, өткір сөз де адамның көңіліне тиі...
Бұқаның арамзасы бұзау арасында.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бұқаға ұқсайтын, бірақ мінезі нашар, қыңыр не зиянды малдың бұзауларды...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.