Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
790.5K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Аспаздың қарны асқанына тояды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ас дайындайтын аспаз өзі пісірген тамақтан қанып жейді, яғни өз еңбегі...
Көңілі түссе - бие,
Көңілі түспесе - түйе.
Көңілі түспесе - түйе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам көңілінің құбылмалы, мінезінің жағдайға қарай өзгеріп тұратынын аңғартады. Тура мағы...
Жаманға жолдас жақпас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жаман адаммен бірге жүрген жол да, сапар да сәтті болмайды. Астарлы мағ...
Қыста ызғар, жазда шаң тимеген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір нәрсенің өте таза, мүлде кіршіксіз, ешбір мін-дақ түспеген күйін білдіреді. Тура мағы...
Тастаған шоқпар сорлыға тиер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: лақтырып жіберген шоқпар өз мақсатына дәл тимей, әлсіз, жазықсыз адамға...
Көзде - жас, көңілде - шер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі күйін өте ықшам, бірақ терең береді. Тура мағынасы бойынша, көзден жас ағу —...
Қалпақтың қапысы жоқ,
Киетін басты айт.
Киетін басты айт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қалпақтың өзінен гөрі оны киетін басты сұрау, яғни бас болмай, қалпақт...
Кейде сөз де буылады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал кей сәтте адамның айтары болса да, ішкі күйі, қысылу, ренжу не таңдану салдарынан сөзін ж...
Жаманның әлі жапалаққа жетеді.
**Негізгі мағынасы** Жаман адамның істегені ұзаққа бармайды, оның шын болмысы мен қылығы көп ұзамай жұртқа белгілі болад...
Қолымен қоян соққан,
Аузымен орақ орады.
Аузымен орақ орады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырт көзге батыл, епті, іске шебер көрінгенімен, сөзі мен ісі қабыспайтын адамды меңзейді...
Сүтсіз қой маңырауық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — сүті жоқ қойдың маңырауы, яғни пайдасы жоқ, берекесі кем малдың дауысы...
Мол берсең молда да бәйек болады.
**Негізгі мағынасы** Мақалдың тура мағынасы — біреуге мол, көп сый-сияпат, пайда не жағдай жасалса, соған қызмет ететін...
Өзі жығылған өкінбес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өз қателігі, өз немқұрайлылығы немесе өз таңдауының салдарынан келген күйге көп ө...
Күйеу атымен күл шығар.
**Негізгі мағынасы** «Күйеу атымен күл шығар» деген мақал күйеудің үй ішіндегі орны мен беделін, оның бір істі бітіріп,...
Насыбайшыдан насыбай сұрасаң,
Мұрнын көтереді.
Мұрнын көтереді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өз ісіне тым беріліп, соған аз да болса әуестенген жанның менсінгіш, паң мінез к...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.