Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
326
Орташа
Сұрыптау:
Күндестің көрген күні құрысын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — күндес адамның күні, яғни бақталас, қызғаншақ жанның өмірі тыныш болм...
Жалақордан қарыз алсаң,
Әкесінің құнын сұрар.
Әкесінің құнын сұрар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреудің өсекші, жалақор, сенімсіз адам екенін ескертіп тұр. Мұндай адамнан қарыз алу оңа...
Төренің төлеңгіті,
Байдың жалшысы қодаң.
Байдың жалшысы қодаң.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік пен байлыққа жақын жүрген адамның өзінен де, сөзінен де бір пайда күту қиын екенін...
Кері кеткеннің сақалы кеңірдегіне бітеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында мүмкін емес құбылысты айтып, астарында кері кеткен, яғни азған, тәртіпте...
Ерлі-зайыптының
төсегі бір болғанмен,
Көретін түсі басқа.
Ішетін қазаны бір болғанмен,
қарны бөлек.
Түтіні бір болғанмен,
түйсігі бөлек.
төсегі бір болғанмен,
Көретін түсі басқа.
Ішетін қазаны бір болғанмен,
қарны бөлек.
Түтіні бір болғанмен,
түйсігі бөлек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ерлі-зайыптылардың бір үйде, бір отбасында өмір сүргенімен, әрқайсысының ойы, мінезі, көң...
Теңіз дәмі - тамшыдан.
**Негізгі мағынасы** Теңіз дәмі тамшыдан білінеді деген ой бар. Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, үлкен теңіздің қасие...
Балық жеген тоқ болар,
Әл-дәрмені жоқ болар.
Әл-дәрмені жоқ болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — балық жеген адам тойып, қарны тоқ болады, бірақ содан кейін әл-қуаты к...
У ішсең де уытын тауып іш.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — уды ішсең де, оның уытын, яғни әсері мен күшін толық сезініп іш деген...
Естігеннен көрген артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — біреуден естіп білгеннен гөрі, өз көзіңмен көріп, нақты тәжірибе арқы...
Жақсыны жамандаса,
Аруағы асады;
Жаманды жамандаса,
Құты қашады.
Аруағы асады;
Жаманды жамандаса,
Құты қашады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы адамды орынсыз жамандасаң, оның абыройы тіпті өсіп, ел ішіндегі...
Ұрының қатыны өзіне лайық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ұрлық істейтін адамның жары да сол адамның тірлігіне, мінезіне, ортасы...
Көңіл де өледі.
**Негізгі мағынасы** «Көңіл де өледі» деген мақал адамға жасалған сыйластық, ізет, мейірім уақтылы болмаса, ол да бірті...
Құр алғыс азық болмайды.
**Негізгі мағынасы** Құр алғыс адамның қарнын тойдырмайды, яғни бос рақметтің өзі жеткіліксіз. Мақалдың тура мағынасы —...
Бетіне келген ұятын,
Өзі біліп жуса игі.
Өзі біліп жуса игі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға ар-ұятын сақтауды, өз қателігін өзі түсініп түзетуді меңзейді. Тура мағынада «беті...
Іші ассыз, сырты тонсыз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның тұрмыста өте жүдеу, жоқшылықта өмір сүретінін білдіреді. Тура мағынада — адамның...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.