У ішсең де уытын тауып іш.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — уды ішсең де, оның уытын, яғни әсері мен күшін толық сезініп іш деген сөз. Астарлы мағынасы — қандай іске кіріссең де, оның салдарын түсініп, мәнін біл, асықпай ойлап әрекет ет деген насихат. Халық бұл жерде кез келген істі үстірт емес, байыппен, жауапкершілікпен орындауды меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «у» — қауіпті, ауыр, зиянды нәрсенің бейнесі. «Уыт» — сол нәрсенің ішкі қуаты, шын әсері. Яғни адам өмірде жеңіл-желпі тірлік қылмай, істің түбіне үңілуі керек деген ой берілген. Образ арқылы мақал тереңдікті, сақ ойлауды және істің шынайы сипатын тануды үйретеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал жауапты шешім қабылдағанда жиі қолданылады. Мысалы, адам несие аларда оның пайызын, мерзімін, ай сайынғы төлемін алдын ала есептеп, салдарын түсініп барып шешім қабылдауы керек. Сонда ғана ол кейін қиындыққа ұрынбайды. Бұл мақал өмірде әр істің «уытын» білуді, яғни нақты мәнін аңғаруды еске салады.