Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
791.2K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Қадірлі кісі қартаймайды.
**Негізгі мағынасы** Қадірі бар, елге сыйлы, сөзі өтімді адамды жұрт ешқашан «кәрі» деп кемітпейді. Бұл жерде қартаюдың...
Ауру жан иесіне тәтті.
**Негізгі мағынасы** Ауру адамға ең алдымен шипа мен саулық қымбат болады. Денсаулықтың қадірі ауырмай тұрғанда онша сез...
Ақылы жоқтың арманы жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ақылы, яғни ой-парасаты жоқ адамның алдына нақты мақсат қоя алмауы. А...
Дау айтысады, жау атысады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзге келіп қалған адамдардың дауы ұзаққа созылса, ақыры ұрыс-керіске, тіпті күш қолдануғ...
Еліктің мойнын оқ кеседі,
Ердің мойнын жоқ кеседі.
Ердің мойнын жоқ кеседі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі түрлі жағдайды салыстырып, адамның басындағы ең ауыр қасірет — жоқшылық екенін меңзей...
Жақсының жаны - жәннәт.
**Негізгі мағынасы** Жақсы адамның жаны таза, ниеті ақ, мінезі мейірімді болғандықтан, оның өмірі де айналасына жылу сый...
Жүйрік тоқтығын білдірмес.
**Негізгі мағынасы** Жүйрік тоқтығын білдірмес деген мақалдың тура мағынасы — жүйрік ат шауып жүргенде тоқ екенін сездір...
Батыр өлсе, аты қалады,
Үргелек өлсе, артында несі қалады?
Үргелек өлсе, артында несі қалады?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — батыр адам өлсе де, оның аты мен жақсы ісі халық жадында сақталады. А...
Лұқпан мың жасаған.
**Негізгі мағынасы** «Лұқпан мың жасаған» деген сөз ұзақ ғұмыр, мол тәжірибе және өмірдің талай сынын көрген даналық ту...
Кедейлік кемдік емес.
**Негізгі мағынасы** Кедейлік адамның қадірін түсірмейді деген ой айтылады. Яғни бай болмау — кемшілік емес, ал адамды б...
Сараң байлығына жүкші ғана.
**Негізгі мағынасы** «Сараң байлығына жүкші ғана» деген мақалдың тура мағынасы: сараң адам өз байлығын өзі пайдалана ал...
Түйе қараған мылжың,
Қатыны өлген мылжың.
Қатыны өлген мылжың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал көп сөйлеп, бос сөзге салынатын адамды әжуалайды. Тура мағынасында түйеге қарайтын адам д...
Көже, көже, көзіңе айтайын,
Сорпадан садаға кет.
Сорпадан садаға кет.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай ас туралы айтылғандай көрінгенімен, астарында: «қажетіңді, ыңғайыңды, өз пайдаңды...
Көңіл - қазы, кез - таразы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі көңілі мен өмірдегі әрекетін таразылап қарауды білдіреді. «Көңіл» — адамның...
Ат жақсысы қартады, негізіне тартады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жүйрік, мықты, жақсы ат қартайса да, өз табиғатын жоғалтпайды, бұрынғы...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.