Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Жазымсыраған қыстан без,
Жасымсыраған қыздан без.
Жасымсыраған қыздан без.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай именіп, шын ойын жасырған адамнан сақ болуды ескертеді. Тура мағынада «жазымсырағ...
Тазы қуған қояндай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір нәрсенің артынан өте жылдам, тынымсыз, тыным бермей қууын білдіреді. Тура мағынасында...
Ит не жесе, соны құсады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішіне не сіңсе, соның сыртқа шығатынын білдіреді. Тура мағынасында ит не жесе, ке...
Науқастың беті бері қараса,
Шақыртпай тәуіптің өзі келеді.
Шақыртпай тәуіптің өзі келеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: науқас адам оңала бастаса, емшіге бармай-ақ, тәуіптің өзі де келуге құл...
Жалқаудың соры - байлығы.
**Негізгі мағынасы** «Жалқаудың соры - байлығы» деген мақал жалқау адамның қолында бардың қадірін білмей, еңбексіз келг...
Ат берсең азар,
Тон берсең тозар,
Жаңсылық етсең,
Бәрінен де озар.
Тон берсең тозар,
Жаңсылық етсең,
Бәрінен де озар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсылықтың ең құндысы — адамның ішкі жанын байытатын, өміріне пайдасы тиетін ізгі іс еке...
Сөз қанжардан да өткір.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің құдіреті өте күшті екенін білдіреді. Қанжар денеге жара салса, ойсыз айтылған сөз...
Сауысқан сақтығынан өлмейді,
Сұқтығынан өледі.
Сұқтығынан өледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сақтық пен ашкөздіктің айырмасын көрсетеді. Сауысқанның аман жүруі — оның секемшіл, сақ қ...
Ауруға емші көп.
**Негізгі мағынасы** «Ауруға емші көп» деген мақалдың тура мағынасы — сырқат адамға ем-дом айтатын, кеңес беретін кісі...
Шертер күй - шығар мұң.
**Негізгі мағынасы** Шертерден шыққан күй адамның ішкі мұңын, жүрек сырын жеткізеді. Яғни, музыка жай әуен емес, көңілде...
Мың досың болса да,
Біреуінің орны бөлек.
Біреуінің орны бөлек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал көп достың болуы жақсы екенін мойындай отырып, олардың ішінен бір ерекше, шын ниетті дос...
Ақымақ атқа мінсе,
Өзін төре санар.
Өзін төре санар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал мансапқа, билікке не жақсы орынға кенелген кейбір ақылсыз адамның өзін тым жоғары ұстап,...
Жаман мерген теке атқан жеріне үш барады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бір істі шала, асығыс не салақ орындаса, соның зардабын қайта-қайта тартады дегенді...
Шындықты қолдау - абырой,
Жалғанды қолдау - масқара.
Жалғанды қолдау - масқара.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — шын сөзді, әділ істі жақтау адамға абырой әкеледі, ал жалғанды, өтірік...
Жүйрікке - тұмар.
**Негізгі мағынасы** «Жүйрікке - тұмар» деген мақалдың тура мағынасы: шабандоздар бәйгеге қосатын жүйрік атқа тұмар тағ...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.