Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
788.7K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Иттің бажасы көп, құдасы жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — иттің айналасында жүргені көп болғанымен, оның «құдасы» болмайды. Аста...
Өңештен өткен өзіңдікі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тамақ өңештен өтіп, қарынға түскен соң ол адамға сіңеді, яғни өзінікі...
Жігіттің жігіті - өз нәпсісіне ие болған.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал нағыз жігіттің белгісі күшінде не атағында емес, өз-өзін ұстай білуінде екенін айтады. Ту...
Бермегенді беріп ұялт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: біреу саған ештеңе бермесе де, өзің оған сый-құрмет көрсетіп, қолыңнан...
Сақтаған көзге шөп түсер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам сақсыз, ұқыпсыз болса, күтпеген жерден зиян шегуі мүмкін дегенді білдіреді. Тура мағ...
Көп сөйлесең, тақылдақ дер,
Сөйлемесең, ақымақ дер.
Сөйлемесең, ақымақ дер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға сөзді орнымен айту керегін ескертеді. Көп сөйлеп кетсең, жұрт сені бос, жеңілтек,...
Көп қараса, жоқ табылар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсені қайта-қайта, мұқият қарасаң, бұрын байқалмаған дүние көрін...
Жарақты күні жау жолықпайды,
Жайлы күні қонақ келмейді.
Жайлы күні қонақ келмейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сақтық пен дайындықтың мәнін білдіреді. Адам қауіпке алдын ала қамданып, жарағын сайлап,...
Сауысқан сақтығынан өлмейді,
Сұқтығынан өледі.
Сұқтығынан өледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сақтық пен ашкөздіктің айырмасын көрсетеді. Сауысқанның аман жүруі — оның секемшіл, сақ қ...
Қара көзден нұр кетсе,
Жарық күнің түн болар.
Жарық күнің түн болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адамның қара көзі көркем нұрынан, тірі жанар шырайынан айырылса, жарық...
Жоқты жонады.
**Негізгі мағынасы** «Жоқты жонады» деген мақалдың тура мағынасы — қолда жоқ нәрсені «жону», яғни жоқтан бар жасау, бард...
Кешірерсің, кешерсің,
Жетілерсің, жетерсің.
Жетілерсің, жетерсің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның басына түскен ауыр сөзді, ренішті немесе өкпені бірден көтеріп кетпей, уақыт өте...
Көсеумен түрткеннің кегі бітпес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қиянат жасасаң, оның өкпесі де, іштегі назасы да оңай ұмытылмайтынын білдіреді. Т...
Мешелден жөтел кетпейді.
**Негізгі мағынасы** «Мешелден жөтел кетпейді» деген мақал сырттай қарағанда адамның сырқаты туралы айтылғандай көрінген...
Кісі жапа көрмей, опа көрмес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өмірде ауырлық, сынақ, қате не қиянат көрмей тұрып, шынайы опаға, яғни жақсылықты...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.