Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
273
Орташа
Сұрыптау:
Асқа талау түссе,
Иттің құдайы береді.
Иттің құдайы береді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — асқа бір бөгде нәрсе түсіп, былғанса, оны итке тастайды деген ой. Аста...
Құр алғыс азық болмайды.
**Негізгі мағынасы** Құр алғыс адамның қарнын тойдырмайды, яғни бос рақметтің өзі жеткіліксіз. Мақалдың тура мағынасы —...
Тұлпарды алтын тағамен тағаласа,
Есек емексіп аяғын көтереді.
Есек емексіп аяғын көтереді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: тұлпардың аяғына алтын тағасы тағылса да, ол сол күйі тұлпар болып қала...
Танымас танымасын сыйламас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бірін-бірі танымайтын адам сыйластық танытпайды. Астарлы мағынасы — ад...
Ит сүйекке қақалмас.
**Негізгі мағынасы** «Ит сүйекке қақалмас» деген мақал тура мағынасында ит сүйекті жұта алмай, қақалып қалмайды дегенді...
Кетпеннің басын бассаң,
Сабы өзіңе тиеді.
Сабы өзіңе тиеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: кетпеннің басын басып қалсаң, оның сабы қозғалып, өзіңе тиеді. Астарлы...
Қашқанды қума.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қашып бара жатқан адамды соңынан қуып бармау. Астарлы мағынасы — асығы...
Жіңішкені үзу оңай,
Жұқаны таптау оңай.
Жұқаны таптау оңай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жіңішке нәрсені үзіп тастау да, жұқа нәрсені таптап жіберу де оңай. А...
Кері кеткен кеусен сұрауға да ерінеді.
**Негізгі мағынасы** Кері кеткен кеусен сұрауға да ерінеді — адам берекеден, ырыстан, немесе дұрыс жолдан айырылып, кері...
Ескіге жаңа өлшеуші,
Жаманға жақсы өлшеуші.
Жаманға жақсы өлшеуші.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ескі нәрсені жаңа өлшеуішпен өлшеу, жаман нәрсені жақсы өлшеу. Астарлы...
Мысқылдың түбі - мүшкіл.
**Негізгі мағынасы** Мақалдың тура мағынасы: әжуалау, келемеж, мысқыл соңында жақсылық әкелмейді, қайта адамның жағдайын...
Аз көпке, аш тоққа теңгерілді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — аз нәрсе көпке, аш адам тоқ адамға теңелді деген ой. Астарлы мағынасы...
Ауыл итінің құйрығы қайқы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ауылда жүрген иттің құйрығы қайқы, яғни оның сыртқы пішіні мен жүріс-тұ...
Мерт келмей жұтқа,
Қазы келмей дауға барма.
Қазы келмей дауға барма.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды кез келген іске сақ, дайын әрі ойланбай кіріспеуге шақырады. Тура мағынасында, жұт...
Жақсы кісі қартайса,
Ақылынан танбас.
Жақсы ат қартайса,
Жүрісінен танбас.
Ақылынан танбас.
Жақсы ат қартайса,
Жүрісінен танбас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жақсы адам қартайса да, бұрынғы ақыл-ойынан, мінезінен айрылмайды; жақс...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.