Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Арту-арту құм келсе,
Атан тартар бүгіліп.
Атан тартар бүгіліп.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: көп құм артылғанда, ауыр жүктің салмағын атан түйе ғана тарта алады, ол...
Басы дауда, малы айдауда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: адамның басы дауға ілініп, малы да айдалып кетуі. Астарлы мағынасы — бі...
Шын сөздің маңдайы қасқа.
**Негізгі мағынасы** Шын сөздің маңдайы қасқа деген мақал ақиқат сөздің ашық та анық болатынын білдіреді. Тура мағынада...
Ақсақтың аяғы жетпесе де, таяғы жетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ақсақ адам өзі жүріп бір жерге жете алмаса да, қолындағы таяғымен тіре...
Керуен көркі - нармен,
Батыр керкі - армен.
Батыр керкі - армен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: керуеннің сәні мен салмағы нар түйемен көрінеді, ал батырдың шын көркі...
Ойы бөлектің жолы бөлек.
**Негізгі мағынасы** «Ойы бөлектің жолы бөлек» деген мақал адамның ішкі дүниесі, көзқарасы, мақсат-мұраты өзгеше болса,...
Арамнан алған түйеден
Адалдан алған ешкі артық.
Адалдан алған ешкі артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: арам жолмен алынған үлкен түйеден гөрі, адал жолмен алған кішкентай ешк...
Шегірткенің айғырындай безектейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреудің орынсыз көп қимылдап, тыным таппай, берекесіз күйде жүргенін білдіреді. Тура ма...
Асылды егеу алмас.
**Негізгі мағынасы** «Асылды егеу алмас» деген мақалдың тура мағынасы — асыл, қымбат, сапалы нәрсені егеу, қайрау арқыл...
Құдайдан қорықпа,
Құдайдан қорықпағаннан қорық.
Құдайдан қорықпағаннан қорық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды иманға, ар-ожданға, жауапкершілікке шақырады. Тура мағынада: Құдайдан қорықпау — Ж...
Абайлап ұшпаған құс қанатын қайырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: құс тым асығып, абайламай ұшса, қанатын зақымдап алуы мүмкін. Астарлы м...
Өтірікшінің куәсі қасында.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өтірік айтатын адамның сөзіне толық сенуге болмайтынын білдіреді. Өтірікші өз өтірігін дә...
Бай мақтанса, дәулеті шашылар,
Жарлы мақтанса, арты ашылар.
Жарлы мақтанса, арты ашылар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның орынсыз мақтануының зиянын ескертеді. Бай өз дәулетіне сеніп, көпірсе, мал-мүлкі...
Көбең мініс көтермейді,
Мәстек жүріс көтермейді.
Мәстек жүріс көтермейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — күйі жоқ, шолақ жорға ат ұзақ мінуге де, ауыр жүкті көтеруге де жарама...
Ел шаруасыз болмас,
Ер жарасыз болмас.
Ер жарасыз болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, ердің де тіршілігі себепсіз, қамсыз болмайтынын меңзейді. Тура мағынасында: елд...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.