Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
788.8K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Өз айыбыңды өзгеден көрме,
Кісі айыбын көздеме.
Кісі айыбын көздеме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды өз қатесін өзі көре білуге, кінәні басқа біреуден іздемеуге үйретеді. Бір істің дұ...
Тағасының күмісіне мақтанба,
Атыңның жүрісіне мақтан.
Атыңның жүрісіне мақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сыртқы жылтыраққа емес, шын мәніндегі пайда мен қабілетке сүйенуге шақырады. Тура...
Сен істегенді мен істедім,
Сенен артық не істедім?
Сенен артық не істедім?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өз еңбегі мен ісін асыра мақтамауы керек екенін білдіреді. «Сен істегенді мен іст...
Аты - бал, ісі - сал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сыртқы сөзіне емес, істеген әрекетіне қарап бағалау керек дегенді білдіреді. «Аты...
Алушы мал таныса,
Сатушыға не тұрыс.
Сатушыға не тұрыс.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал саудадағы келісім мен түсіністіктің маңызын білдіреді. Егер алушы малды, яғни сатып алаты...
Асыл айнымас, алтын шірімес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша асыл зат та, алтын да уақыт өте бұзылмайды, сапасын жоғалтпайды....
Алмақтың да салмағы бар.
**Негізгі мағынасы** «Алмақтың да салмағы бар» деген мақал бір нәрсе алудың, біреуден дәметудің, пайда күтудің өз жауап...
Тұттаған сөзді қолдаған,
Мұхаммедке үмбет емес.
Мұхаммедке үмбет емес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзді жай ғана қайталап, оны сынамай қабылдай беретін адамды құптамайды. «Тұттаған сөз» —...
Өтірікші алдымен өзін алдар.
**Негізгі мағынасы** Өтірік айтқан адам ең алдымен өзіне зиян келтіреді. Ол жалған сөзге үйреніп, шындықты бұрмалаған са...
Жарым адам,
Жарым молда,
Жарым мұсылман қиянатшыл.
Жарым молда,
Жарым мұсылман қиянатшыл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай діндар, білімді, не көрнекті көрінгенімен, егер адам қиянатшыл, яғни біреуге зорл...
Үрлеп ішіп, шайқап төгеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір істі атүсті, асығыс, ұқыпсыз істейтін адамды сипаттайды. Тура мағынасында – бірдеңені...
Жау артынан жұдырық.
**Негізгі мағынасы** «Жау артынан жұдырық» деген мақал жаумен бетпе-бет келгенде емес, ол кеткен соң қимылдау — кеш, пай...
Біз де кісі болармыз,
Атқа кісен салармыз.
Атқа кісен салармыз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның болашақта өсіп-жетіліп, үлкен іске жарайтынын, өз орнын табатынын білдіреді. Тура...
Сор сараңнан, өтірік арамнан шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сараңдық пен арамдықтың түбі жамандыққа апаратынын білдіреді. Тура мағынасында, сараң ада...
Тоңбай қалтырған.
**Негізгі мағынасы** «Тоңбай қалтырған» деген сөз тіркесі тура мағынада біреуді немесе бір нәрсені суықтан, қыстан аман...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.