Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Бөдененің үйі жоқ,
Қайда барса бытпылдық.
Қайда барса бытпылдық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бөдене қай жерде жүрсе де, өзіне тұрақты, берік үй сала алмайды; сондық...
Ақсақтың ақырын бақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреудің осал тұсын, кемшілігін не әлсіздігін басына салмай, оны ұқыппен, сақтықпен бақыл...
Қара мойынға қара моншақ.
**Негізгі мағынасы** «Қара мойынға қара моншақ» деген мақал сырттай қарағанда бір түстес, үйлескен нәрсе туралы айтылған...
Жақсыға жаман тең келмес,
Көтергенмен кеудесін.
Көтергенмен кеудесін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы адам мен жаман адамның арасы жер мен көктей екенін білдіреді. Жақсының ісі, мінезі,...
Қымсыну - ұят белгісі.
**Негізгі мағынасы** Қымсыну — адамның ар-ұяты, инабаттылығы мен әдептілігінің белгісі. Бұл мақал тура мағынасында адамн...
Жақсы жұмыс жанға тыныш.
**Негізгі мағынасы** Жақсы істелген жұмыс адамның көңілін орнықтырып, жанын тыныштандырады. Адам өз еңбегін шын ықыласпе...
Қалған көңіл - қатқан мұз.
**Негізгі мағынасы** Қалған көңіл — реніштен, өкпеден, көңілдің суып кетуінен пайда болатын ауыр күй. «Қатқан мұз» деген...
Артық өнер бас бұзар.
**Негізгі мағынасы** «Артық өнер бас бұзар» деген мақал адамның бойындағы кез келген қабілет пен шеберлік орнымен қолда...
Арлану - ақылдың ісі.
**Негізгі мағынасы** Арлану — адамның өз ісіне, сөзіне, мінезіне сын көзбен қарап, ар-ұятты жоғары қоюы. Бұл мақал тура...
Сұңқар көптен шығады,
Тұлпар топтан шығады.
Тұлпар топтан шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қыран құс сұңқар да, жүйрік ат тұлпар да көптің арасынан дараланып шығ...
Тұщы тәнге ащы таяқ.
**Негізгі мағынасы** «Тұщы тәнге ащы таяқ» деген мақал адамның еркелікке, босаңсуға, жалқаулыққа салынбай, кейде қатты...
Өзіңді ер білсең, өзгені шер біл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: егер адам өзін ер, батыр, мықты санаса, онда өзгелердің мұңын, қасіреті...
Әншейін сұрағанға берсең,
Өзіңді қорлағаның.
Өзіңді қорлағаның.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр сұрағанға ойланбай бере салудың дұрыс еместігін ескертеді. Тура мағынасында біреу жай...
Қанша білгіш десе де,
Халық сүймес арсызды.
Халық сүймес арсызды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қанша білімді, ақылды адам болып көрінсе де, егер ол арсыз, ұятсыз бол...
Шала молда - жалтақ,
Сөйлер сөзге шорқақ.
Сөйлер сөзге шорқақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал білімді толық меңгермеген, бірақ өзін діндар не оқыған етіп көрсеткісі келетін адамның мі...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.