Өз айыбыңды өзгеден көрме,
Кісі айыбын көздеме.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды өз қатесін өзі көре білуге, кінәні басқа біреуден іздемеуге үйретеді. Бір істің дұрыс шықпауы әрдайым өзге адамның кесірінен болмайды, кейде адамның өз салғырттығы, асығыстығы, не жауапсыздығы себеп болады. Сонымен бірге, өзгенің кемшілігін аңдып, соны сөз ету де дұрыс емес. Адам алдымен өз мінезін түзеп, өз ісіне есеп берсе, арада өкпе де азаяды, сыйластық та сақталады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «айып» сөзі — адамның кінәсі, кемшілігі, қателігі деген мағынада. «Өз айыбыңды өзгеден көрме» дегені — ішкі жауапкершілікті білдіреді. Ал «кісі айыбын көздеме» тіркесі өзгенің мінін бақылап, соны алға тартпа деген ескерту. «Көздеу» сөзі әдейі іздеу, аңду мағынасын беріп, мақалдың астарын күшейтеді: адам өз кемшілігін түзетуге ұмтылсын, өзгені сынауға емес.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал отбасында, жұмыста, оқу орнында өте қажет. Мысалы, топтық жобада нәтиже нашар болса, бір адам бәрін өзгеден көмек сұрадым деп кінәламай, өзінің де уақытында жұмыс істемегенін мойындауы керек. Сонда мәселе дұрыс шешіліп, ұжымда сенім сақталады. Бұл — адалдық пен парасаттың белгісі.
Kisi aıybyn kózdeme.