Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Күшік өсіп, ит болады.
Сірке өсіп, бит болады.
Сірке өсіп, бит болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: күшік өсе келе итке айналады, ал сірке де өссе, бит болады. Астарлы мағ...
Бір түлкі жеті бөріні алдайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал айлакер, ақылды, тапқыр адам кейде күші басым қарсыласын да сөзбен не амалмен жеңе алатын...
Жаман адамға мал бітсе,
Кетпестей көреді.
Үсті су болса,
Кеппестей көреді.
Кетпестей көреді.
Үсті су болса,
Кеппестей көреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман мінезді, пиғылы бұзылған адамға байлық не мүмкіндік берілсе, оны мәңгілік өзінікі с...
Он пәленің тоғызы - тілден.
**Негізгі мағынасы** «Он пәленің тоғызы - тілден» деген мақал сөздің салмағын, тілдің адам өміріндегі аса қауіпті де, ас...
Кішкене ит қартайғанша күшік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жас ит қартая салмай жатып-ақ қайтадан күшік сияқты күйде көрінеді де...
Еттен өткен таяқтан,
Cүйектен өткен сөз жаман.
Cүйектен өткен сөз жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: таяқ денені соғып, ауырса да, жара уақыт өте жазылады; ал сүйекке жетк...
Иттің бәрі тазы емес,
Еттің бәрі қазы емес.
Еттің бәрі қазы емес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: иттің бәрі тазы тұқымы емес, еттің бәрі қазы болмайды. Астарлы мағынасы...
Озбыр олжа үшін өледі,
Күншіл күндеумен өледі.
Күншіл күндеумен өледі.
**Негізгі мағынасы** Озбыр адам біреудің дүниесіне, үлесіне не еңбегіне қол сұғып, тек олжаға ұмтылса, түбі опық жейді....
Суға сиген - атасының сақалына сиген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреудің оғаш, әдепсіз, орынсыз әрекеті түптеп келгенде өзіне ғана емес, ең жақынына да к...
Базарда түйе пұл десе,
Ауылда қотыр тайлақ ойнақтайды.
Ауылда қотыр тайлақ ойнақтайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — базарда түйе қымбат бағаланса, ауыл ішінде қотыр тайлақтың өзі де ерке...
Дүниенің керек емесін де жина.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға керексіз көрінетін дүниенің де бір күні пайдасы тиетінін ескертеді. Тура мағынасын...
Бек берсе, бетіне қарама.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: біреу саған жақсылық жасап, сый-сияпат берсе, оның түр-тұлғасына, кемші...
Екі себеп, бір сылтау.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның бір істен қашып құтылу үшін себепті көбейтіп, сылтауды алға тартатынын білдіреді....
Елге сыймаған жерге де сыймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: адам өз еліне, өз ортасына сыймаса, басқа жерден де орын таба алмайды....
Дос көңіліңді суытып айтады,
Қас көңіліңді жылытып айтады.
Қас көңіліңді жылытып айтады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал шын дос пен қас адамның сөзін салыстырып тұр. Дос адам кейде жағымсыз, қатқылдау шындықты...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.