Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
790.6K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Күштінің қолы мықты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: күші бар адамның қолы берік, әрекеті мығым болады. Астарлы мағынасы: кү...
Бек берсе, бетіне қарама.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: біреу саған жақсылық жасап, сый-сияпат берсе, оның түр-тұлғасына, кемші...
Құр атқа мінгендей.
**Негізгі мағынасы** Құр атқа мінгендей деген тіркес бір іске дайындықсыз, мақсатсыз не пайдасыз араласуды білдіреді. Ту...
Жақсы адам қартайса - қазына,
Жаман адам қартайса - қазымыр.
Жаман адам қартайса - қазымыр.
**Негізгі мағынасы** Жақсы адамның қартайғаны — елге пайдалы, сөзі өтімді, тәжірибесі мол, қадірі артқан қазынамен тең....
Айды аспанға бір шығарды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір адамның не бір істің шамасынан тыс әсіреленіп, орынсыз мақталғанын білдіреді. Тура ма...
Алыстағы әулиеден,
Жақындағы машайық артық,
Танымайтын періштеден,
Танитын шайтан артық.
Жақындағы машайық артық,
Танымайтын періштеден,
Танитын шайтан артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың түйіні — адамға алыс, аты ғана белгілі, бірақ ісі мен мінезі беймәлім тұлғадан гөрі, қ...
Дос көтерер көңілді,
Мал көтерер өлімді.
Мал көтерер өлімді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның басына іс түскенде, шынайы дос көңілге демеу болатынын білдіреді. Қуанышта ғана е...
Адал сөз айнымайды.
**Негізгі мағынасы** Адал сөз айнымайды дегеніміз — шын айтылған, ниеті таза сөз өз мәнін жоғалтпайды, бұрмаланбайды, се...
Аттың бәрі тұлпар емес,
Құстың бәрі сұңқар емес.
Құстың бәрі сұңқар емес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: барлық ат бірдей жүйрік те, барлық құс бірдей қыран да емес. Астарлы ма...
Екі жүзді пышақтан сақтанба,
Екі жүзді адамнан сақтан.
Екі жүзді адамнан сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — екі жүзі бар пышақ қауіпті, оны абайламасаң қолыңды жаралайды. Астарлы...
Он пәленің тоғызы - тілден.
**Негізгі мағынасы** «Он пәленің тоғызы - тілден» деген мақал сөздің салмағын, тілдің адам өміріндегі аса қауіпті де, ас...
Оқтаулы мылтық бір күн тұрса, өзі атылады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: оқтаулы, яғни оқ-дәрісі салынған мылтық ұзақ жатпай, бір кезде өзінен-ө...
Өтірік айтып қарабет болғанша,
шынды айтып жара бет бол.
шынды айтып жара бет бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның абыройы мен арын жоғары қояды. Тура мағынасы бойынша, өтірік айтып елге жаман атт...
Көргені бар көргенін істейді,
Көргені жоқ ойына келгенін істейді.
Көргені жоқ ойына келгенін істейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның тәрбиесі мен көрген өнегесінің өмірдегі шешуші рөлін айтады. Тәжірибе көрген, жақ...
Өмір өзіңдікі, өлім өзгенікі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өмірі өз қолында екенін, ал өлімнің өз еркінен тыс, басқа бір құбылыс екенін меңз...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.