Пайдасы жоқ байдан без,
Панасы жоқ сайдан без.
«Пайдасы жоқ байдан без, Панасы жоқ сайдан без.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ешкімге пайдасы тимейтін байдан аулақ бол, жел мен боранда пана болмайтын сайдан да аулақ бол. Мақал адамның да, жердің де құнын олардың тигізетін пайдасымен өлшейді: байлығы бар бола тұра қол ұшын бермейтін адамға арқа сүйеудің мәні жоқ. Ондай байдың маңында жүру уақыт пен намысты жоғалтады. Сонымен бірге жол жүргенде, мал баққанда паналайтын жерді дұрыс таңдау туралы тәжірибелік кеңесті де береді.
Образдар мен теңеулер
Без — безу етістігінің бұйрық түрі: тастап кет, аулақ бол. Сай — жердің ойыс жері, әдетте мал мен адам боранда, желде сайға тығылып паналайды. Ал панасы жоқ сай — жел ұрып тұрған, ашық, жылы жері жоқ ойпат. Пайдасы мен панасы, бай мен сай қос-қостан ұйқасып, екі жолды бір үлгіге салады. Бай мен сай қатар тұрғанда, байдың да ел үшін сай сияқты пана болуы тиіс екені меңзеледі.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды біреуге үміт артып, бірақ одан ешқандай көмек көрмей жүрген адамға кеңес ретінде айтады. Үні — салқын, байсалды кеңес. Мақал достықты тек пайдамен өлшеуді үйретпейді: ол көмекке шамасы бола тұра бермейтін адамға арналған. Мысалы: «Жыл бойы оған жалындың, бір рет те көмектеспеді, пайдасы жоқ байдан без».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда малшы боранда малын жел ұрған ойпаттан қорғалған қыраттың етегіне айдап барып, баласына мақалды айтады.
— Отбасында ағасы інісіне бос уәде беріп жүрген бай танысына үміт артуды доғаруға кеңес береді.
Panasy joq saıdan bez.