Пайдасы жоқ байдан без,
Панасы жоқ сайдан без.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға сыртқы көрінісіне не атына сеніп, шын мәнінде пайдасы да, қорғаны да жоқ нәрсеге байланып қалмауды ескертеді. Тура мағынасында: пайда әкелмейтін байдан, паналайтын орны жоқ сайдан аулақ бол деген сөз. Астарлы мағынасы: кімнен де, неден де өмірлік қолдау, қамқорлық, игілік болмаса, оған үміт артып бос әуреге түспе. Қазақ танымында байлықтың өзі де, орынның өзі де қолдан келер қайырмен өлшенеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бай» — мал-мүлкі бар адам ғана емес, қолынан жақсылық келетін, жәрдемі тиетін жанның бейнесі. Ал «пайдасы жоқ бай» — дәулеті болса да, көңілі тар, жомарттығы жоқ кісі. «Сай» — жер бедеріндегі ойпаң, панасы бар жердің бейнесі, ал «панасы жоқ сай» — қауіптен қорғай алмайтын, сенімсіз орын. Яғни мақал адамды сыртқы атаққа емес, нақты пайда мен қорғанға қарауға үндейді.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл сөз сенімсіз адамға арқа сүйемеу, бос уәде берген жерден сақтану керек деген мағынада қолданылады. Мысалы, біреу табысты компания болып көрінгенімен, қызметкерге жалақыны уақытында төлемесе, ол жерден кеткен дұрыс. Сондай-ақ қиын сәтте көмек бермейтін танысқа үміт арту да осы мақалдың мәніне сай келмейді.
Panasy joq saıdan bez.