Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
790.8K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Кәріге - құрмет, жасқа - ізет.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қарт адамды сыйлау, оның өмірлік тәжірибесі мен ақылын бағалау керегін айтады. Ал жас ада...
Тауықты тойындыра алмайсың,
Қызды киіндіре алмайсың.
Қызды киіндіре алмайсың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреудің көңілін толық табу, әсіресе қанағатсыз не талғампаз адамға дәл ұнау оңай еместіг...
Тірі адамның ісі - үміт.
**Негізгі мағынасы** Тірі адам әрекетсіз отырмайды, ол әрдайым бір нәтижені күтеді, алға ұмтылады, жоспар құрады. Бұл м...
Ат үріккен жерінен,
Жігіт қорыққан жерінен шеттейді.
Жігіт қорыққан жерінен шеттейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ат қорыққан, үріккен жеріне қайта жақындамай, одан аулақ жүреді. Астарл...
Саясы жоқ бұтаққа бұлбұл қонбайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: саясы, көлеңкесі жоқ бұтаққа бұлбұл қонбайды. Астарлы мағынасы: адамға...
Сарман тауда салқын жоқ,
Саналы ерде ұйқы жоқ.
Саналы ерде ұйқы жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: биік таудың табиғаты салқын болмай, кейде ыссы да, жайсыз да болуы мүмк...
Құрмет етсең - құрмет көресің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адам өзгені сыйлап, құрмет көрсетсе, өзі де сондай сый-құрметке ие бо...
Әулие әуелі өзін жарылқасын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның алдымен өз ісін, өз жағдайын реттеуі керегін білдіреді. Тура мағынасында «әулие»...
Қара судан қаймақ алған.
**Негізгі мағынасы** «Қара судан қаймақ алған» деген мақал өте қиын, қолайсыз, пайдасыз көрінген жерден де бір олжа, иг...
Бас - бақ,
Ауыз - дарбаза,
Сөз - самал.
Ауыз - дарбаза,
Сөз - самал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам басының ой мен парасатқа, ал ауыздың сол ойды сыртқа шығаратын қақпаға ұқсайтынын бі...
Қыран күнге қараса да, кірпігін қақпайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қыран құс күнге тік қараса да, көзін сығымдап, кірпігін қақпайды деге...
Ақшасыз қалаға шықпа,
Қарусыз далаға шықпа.
Қарусыз далаға шықпа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды кез келген іске алдын ала дайын болуға шақырады. Тура мағынасында: қалаға шықсаң,...
Ханға ерген ерін кұшақтар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ханға ерген, яғни биліктің қасында жүрген адам, ақырында еркінен айырыл...
Жүзі қараның жүзі таймайды.
**Негізгі мағынасы** Жүзі қараның жүзі таймайды деген мақал ар-ұяты жоқ, ұялу дегенді білмейтін адам ештеңеден именбейді...
Тышқанның тәңірі - мысық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, тышқан үшін ең үлкен қауіп те, ең ықпалды күш те — мысық. Астар...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.