Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
791K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Бұралқы мал мінуге жақсы,
Бұралқы сөз күлуге жақсы.
Бұралқы сөз күлуге жақсы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: иесі жоқ, бұралқы жүрген малды уақытша мініп-түсуге болады, ал бұралқы,...
Шал болғанмен қария болмас,
Шалшық су жиналып дария болмас.
Шалшық су жиналып дария болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның жасы үлкен болғанының өзі оны міндетті түрде ақылгөй, көреген, сыйлы қария етпейт...
Кемедегі хан болды,
Біз нөкер болдық.
Тағдыр солай болды,
Біз су төгер болдық.
Біз нөкер болдық.
Тағдыр солай болды,
Біз су төгер болдық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өмір жолы мен тағдырдың билігін меңзейді. Тура мағынасында кеме ішінде біреу ханд...
«Ә>> десе, «мә» деген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның айтқанын қайтара салатын, өз ойы мен ұстанымы жоқ, біреудің соңынан ғана ере бере...
Өнегенің өрісі кең.
**Негізгі мағынасы** «Өнегенің өрісі кең» деген мақал жақсы тәрбиенің, үлгілі істің әсері өте ауқымды екенін білдіреді....
Көкірегі - кең сарай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі дүниесі кең, пейілі дархан, ой-өрісі биік екенін білдіреді. Тура мағынасында...
Құс төресі - бидайық,
Ит төресі - құмайық.
Ит төресі - құмайық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр істің, әр жаратылыстың өз ішіндегі таңдаулысы, ең жүйрігі, ең көрнектісі болатынын бі...
Кәрілікте -
ой - у, өмір - су, үміт - бу.
ой - у, өмір - су, үміт - бу.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал кәрілік шақтың адамға жеңіл болмайтынын бейнелеп айтады. Жас кезде адам қуатты, көңілі се...
Ер елуде бала мінезді,
Ер сайыста шала мінезді.
Ер сайыста шала мінезді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер жігіттің жасы ұлғайған сайын да мінезі өзгере беретінін астарлап айтады. «Елуде бала м...
Ақ пен қараны шындық айырады.
**Негізгі мағынасы** Ақ пен қараны шындық айырады дегені — дұрыс пен бұрысты, адал мен арамды, ақиқат пен жалғанды тек...
Сұрағаннан берген артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — біреуден бір нәрсе сұрап алғаннан гөрі, оны өз еркімен берген жақсы. А...
Бақыл әулие емес,
Әулие бақыл емес.
Әулие бақыл емес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сыртқы атына, атағына немесе беделіне қарап асыра бағаламау керек дегенді білдіред...
Күйесіз қазан жоқ,
Қайғысыз адам жоқ.
Қайғысыз адам жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қазанның күйесі отқа көп ілінгенде пайда болады. Астарлы мағынасы: адам...
Жаман ұста суын таппайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жаман ұста, яғни қолынан іс келмейтін шебер, өз жұмысын дұрыс атқара ал...
Қазанға не салсаң,
Шөмішіңе сол ілінер.
Шөмішіңе сол ілінер.
**Негізгі мағынасы** Қазанға не салсаң, шөмішіңе де соны ілесің дегені — адам не істесе, соның нәтижесін өзі көреді. Тур...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.