Адам көпке, мал шөпке тоқтайды.
«Адам көпке, мал шөпке тоқтайды.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мал шүйгін шөбі бар жерге тоқтап, жайылып тынышталады, ары қарай қаңғымайды. Адам да көптің шешіміне тоқтайды: дау-дамай қанша қызса да, жұрт бір тоқтамға келсе, жеке кісі соған көнеді. Мақал көптің пікірін, қауымның келісімін сыйлауға шақырады. Екінші қыры — адам жалғыздықта емес, көптің ортасында тыныштық табады: мал шөпке тоқтағандай, адам да көппен бірге болғанда орнығады.
Образдар мен теңеулер
«Тоқтау» сөзі мақалда екі мағынада ойнайды: мал үшін — бір жерге тұрақтау, жайылып тұрып қалу; адам үшін — бір шешімге келу, көну. Малшы малды шөбі шүйгін жерге айдайды, сонда ол алысқа кетпей, тыныш жайылады. «Көпке» мен «шөпке» сөздері ұйқасып, мақалды есте сақтауға жеңіл етеді. Қазақ қоғамында дау-шарды билер мен ел ағалары көптің алдында шешетін, жұрттың сөзі салмақты саналған.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды жиын, кеңес, отбасылық ақылдасу соңында, көпшілік бір шешімге келгенде, қарсы пікірдегі кісіні көндіру үшін айтады. Сондай-ақ жалғыз жүрген адамға көптен қалма деген кеңес ретінде келеді. Үні — сабырлы, татуластырушы. Мысалы: «Көп осылай деді ғой, адам көпке, мал шөпке тоқтайды». Әділетсіз шешімге күштеп көндіру үшін пайдаланса, мақалдың мәні бұзылады.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауыл жиналысында жайылым бөлу жайы талқыланады. Бір шаруа өз ұсынысын қорғап ұзақ дауласады, бірақ көпшілік дауыс берген соң, осы мақалды айтып келіседі.
— Отбасында ағайындылар ата-ананың ескі үйін не істейтінін ақылдасады. Кіші інісі әуелі қарсы болып, кейін бәрінің пікіріне көнеді.