Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Арық көңіл - жарық.
**Негізгі мағынасы** Адамның көңілі кең, ниеті таза, пейілі ақ болса, оның ішкі әлемі нұрланып тұрады деген ой айтылады....
Сарттың жаманы «қазақ болам» дер,
Қазақтың жаманы «сарт болам» дер.
Қазақтың жаманы «сарт болам» дер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өз тегін, елдік болмысын менсінбей, басқа жұртқа еліктейтін адамды сынайды. Тура мағынада...
Жабу қисың емес, түйе қисық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай жаман көрінген нәрсені орынсыз кінәламау керек дегенді білдіреді. Тура мағынасы б...
Діні пәктің - ділі пәк,
Ділі пәктің - тілі пәк.
Ділі пәктің - тілі пәк.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі тазалығы мен сыртқы мінезі бір-бірімен тығыз байланысты екенін айтады. Тура...
Сом алтынды басып отыру
үшін де көтен керек.
үшін де көтен керек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — көп алтынды ұстап, иемденіп отыру үшін де адамның орнықты, берік дене...
Тікен де гүлін қорғайды.
**Негізгі мағынасы** Тікен де гүлін қорғайды деген мақалдың тура мағынасы — гүлдің айналасындағы тікен оны сыртқы қауіпт...
Кімнің тарысы піссе, соның тауығы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: кімнің тарысы піскен болса, сол адамның тауықтары соған жиналады, яғни...
Көз көруге,
Ақыл білуге,
Жүрек сүюге тоймайды.
Ақыл білуге,
Жүрек сүюге тоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бойындағы үш қасиеттің шегі жоқ екенін білдіреді: көз әрдайым көргісі келеді, ақыл ү...
Әр адам - өз заманының баласы.
**Негізгі мағынасы** «Әр адам - өз заманының баласы» деген мақал адамның мінезі, ой-өрісі, тәрбиесі мен өмірге көзқарас...
Келбеті келіскеннен кеңес сұра.
**Негізгі мағынасы** «Келбеті келіскеннен кеңес сұра» деген мақал сыртқы көрінісі сымбатты, жинақы адамнан ғана емес, о...
Таз тазға күлер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — таз адам таз адамға күледі. Астарлы мағынасы — өзінде де сондай кемшіл...
Тауда туған баланың
екі көзі таста.
Ашаршылықта туған баланың
екі көзі аста.
екі көзі таста.
Ашаршылықта туған баланың
екі көзі аста.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өскен ортасы оның мінезі мен аңсарын қалыптастыратынын білдіреді. Тауда туған бал...
Қулық та дерт.
**Негізгі мағынасы** «Қулық та дерт» деген мақал адамның қулығы, айласы шектен шықса, ол мінез емес, зиянды әдетке айна...
Білімді әйел басыңа қарайды,
Білімсіз әйел жасыңа қарайды.
Білімсіз әйел жасыңа қарайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әйелдің отбасы ішіндегі орны мен мінезінің маңызын айтады. Білімді әйел адамды жасына, дә...
Көлбақаға күнде той.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — көлбақаға күнде той, яғни оның тіршілігіне сай орта үнемі берекелі, жа...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.