Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
791.4K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Жақсының жауы көп,
Жаманның дауы көп.
Жаманның дауы көп.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсылық жолында жүрген, елге пайдасы тиетін адамның көреалмаушылығы бар ортада жиі сынға...
Ері жоқ әйел - ескегі жоқ қайық,
Әйелі жоқ еркек - ауыздығы жоқ ат.
Әйелі жоқ еркек - ауыздығы жоқ ат.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер мен әйелдің бір-бірін толықтырып тұратынын айтады. Тура мағынасында ескегі жоқ қайық с...
Ақсақ малдың ақырын бақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ақсаңдаған малды қатты жүргізбей, жайлап бағып-қағу керек деген сөз. А...
Құдайдан қорық,
Пендеден ұял.
Пендеден ұял.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды екі нәрсеге тәрбиелейді: біріншісі — Жаратушыдан қорқу, яғни күнәдан, теріс іс пен...
Итпен жолдас болсаң, таяғыңды тастама.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — егер итпен бірге жүрсең, өзіңді қорғау үшін таяғыңды қолыңнан түсірме...
Арық атанды жүк қартайтады,
Семіз қойды май қартайтады,
Күйгелек адамды ой қартайтады.
Семіз қойды май қартайтады,
Күйгелек адамды ой қартайтады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен малдың күйін салыстыра отырып, әр нәрсенің өзіне лайық жүктемесі болатынын аңғар...
От түтінсіз болмас, жігіт мінсіз болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: от жанса, түтін шығады; ал жігіт болған жерде мүлде мін болмай тұрмайды...
Тауықтың түсіне тары кіреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның күндізгі ойы, еңбегі, уайымы түнде түсіне де кіретінін білдіреді. Тура мағынасынд...
Күйеу қартайса, жиен болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал күйеу жігіттің жас шағындағы салмақты, айбарлы бейнесі уақыт өте келе бәсеңдеп, жасы ұлға...
Бал татыған балық сорпасын ішпейтін қарағым,
Қоңырсыған қой сорпасын ішіп қор болды-ау.
Қоңырсыған қой сорпасын ішіп қор болды-ау.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның талғамы мен қадірді білуі туралы. Тура мағынасында: бал татитын дәмді балық сорпа...
Ой да тұтқындалады.
**Негізгі мағынасы** «Ой да тұтқындалады» деген мақал адамның ойы еркін болғанымен, кейде сыртқы жағдай, қорқыныш, тар...
Нәпсі арды айыққызбайды.
**Негізгі мағынасы** «Нәпсі арды айыққызбайды» деген мақал адамның ішкі құмарлығы, ашкөздігі мен өз пайдасын ғана ойлау...
Адам қайғысы - заман қайғысы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның жеке қайғысы көбіне қоғамдағы, заманындағы қиындықтармен байланысты екенін меңзей...
Барды балама,
Жоқты санама.
Жоқты санама.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал барға қанағат етуді, жоқты қазбаламай, қолдағыны бағалай білуді үйретеді. Тура мағынасынд...
Шеберді шеге қағысынан таниды.
**Негізгі мағынасы** Шебер адамды оның ісінен таниды. Бұл мақалдың тура мағынасы — бұйымды жасаған адамның қолының ізі,...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.