Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Ашу асыққанда ақыл басу айтар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ашуға ерік берген сәтінде тез шешім қабылдамау керегін айтады. Тура мағынасында а...
Аспанға ұшсаң, аяғыңнан тартамын
Жерге кірсең, шашыңнан тартамын.
Жерге кірсең, шашыңнан тартамын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның қайда барса да, жақын адамнан, ортадан немесе өз міндетінен толық құтыла алмайтын...
Бой жетпеген жерге ой жетеді.
**Негізгі мағынасы** Бой жетпеген жерге ой жетеді дегеніміз — адамның күші, қолы не мүмкіндігі жетпейтін іске ақылы, қия...
Бір адамға қадірің жүрмесе,
Екі адамға күлкі боларсың.
Екі адамға күлкі боларсың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның қадір-қасиеті, сөзі мен ісі ортада бағаланса ғана орны бар екенін білдіреді. Егер...
Жарлыға берген садақа
Құдайға қарыз бергенмен бірдей.
Құдайға қарыз бергенмен бірдей.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жарлы-жақыбайға, мұқтаж адамға берілген көмектің өте құнды екенін білдіреді. Тура мағынас...
<<Ал>> десең қуанады, «бер» десең күйінеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезіндегі сараңдық пен пейілсіздікті әжуалайды. Біреу «ал» десе, яғни өз пайдасына...
Діні басқаның - тілі басқа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында әр діннің өзіне тән тілі, дұғасы, ғұрпы болатынын білдіреді. Астарлы ма...
Қойды шартық бүлдіреді,
Елді қортық бүлдіреді.
Елді қортық бүлдіреді.
**Негізгі мағынасы** Қойды шартық бүлдіреді, елді қортық бүлдіреді деген мақалдың тура мағынасы — қой отарында шартық, я...
Еңбек мұратқа жеткізер,
Жалқау абырой кетірер.
Жалқау абырой кетірер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адам еңбек етсе, мақсатына жетеді, ал жалқау болса, қадір-қасиетін жоғ...
Қубас айғыр құлынын талайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қубас, яғни жасы ұлғайып, қуаты қайтқан айғыр өз құлынын да теуіп, шетт...
Дүниеқор - дүниенің құлы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — дүниеге, байлыққа тым әуес адам сол байлықтың соңынан құлдай жүгіріп к...
Жаман іс жоқ,
Жаман ісші бар.
Жаман ісші бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — істің өзінен гөрі, оны орындайтын адамның ниеті мен білігі маңызды еке...
Көпті сөкпе, асты төкпе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал көпшілікті орынсыз жамандама, әрі берілген ас-ауқатты рәсуа етпе деген өсиет айтады. Тура...
Шайтанға сенген бақсыны тыңдағанша,
Шындыққа сенген жақсыны тыңда.
Шындыққа сенген жақсыны тыңда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға жалғанға ермей, ақиқатқа жүгінуді үйретеді. Біреудің сөзі қанша әсерлі болса да, е...
Құртақандай торғай да өз ұясын қорғайды
**Негізгі мағынасы** Құртақандай торғай — өте кішкентай құс. Мақалдың тура мағынасы: шағын торғайдың өзі де өз ұясын, яғ...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.