Әзіл туралы 63
Әзіл туралы мақал-мәтелдер күлкінің қуатын, тапқыр сөздің мәнін және орынды қалжыңның тәрбиесін танытады.
63
Мақал-мәтел
16.7K
Қаралым
265
Орташа
Сұрыптау:
Ойдағы таз аз ба еді,
Қырдағы тазды мұнда әкеп?
Қырдағы тазды мұнда әкеп?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ойдағы таз аз сияқты еді, соның үстіне қырдағы тазды да осында әкелгенд...
Есекке үкі таққандай,
Итке жабу жапқандай.
Итке жабу жапқандай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы сән мен жасанды беделдің орынсыз екенін білдіреді. Есекке үкі тақса да, ол бәрібір...
Ойнаса да, ойындағысын айтады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның көңілі көтеріліп, еркінсіп, ойын-күлкі үстінде де шын ішкі ойын білдіріп қоятынын...
Байға жалтақ, батырға қошемет көп.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бай адамға жұрттың көзі түсіп, оған жағуға, сөзін өткізуге тырысатындар...
Жапалақ мақтанса,
«Жерден қоян алдым» дер.
Жаман мақтанса,
«Жақсының жағасынан алдым» дер.
«Жерден қоян алдым» дер.
Жаман мақтанса,
«Жақсының жағасынан алдым» дер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал менменсінудің, орынсыз мақтанудың адамды шындықты бұрмалауға дейін апаратынын білдіреді....
Ала қалжың, ақтай күлкі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай әзіл мен күлкінің екі түрлі сипатын аңғартады: біреуі алдамшы, көлденең қалжыңға...
Көңіл - ашылған нұр,
Күлкі - ашылған гүл.
Күлкі - ашылған гүл.
**Негізгі мағынасы** Көңіл ашық, адам жүзінен жылылық пен шаттық көрініп тұрса, ол айналасына да қуат береді. Мақал тура...
Күнің тұман болсын,
Ауруың тұмау болсын.
Ауруың тұмау болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге шын жамандық тілемей, зияны аз, жеңіл қиындық тілеп тұрған ишаралы сөз. Тура мағы...
Иттің бажасы көп, құдасы жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — иттің айналасында жүргені көп болғанымен, оның «құдасы» болмайды. Аста...
Есек құлағының ұзындығына мақтанар,
Есалаң жүзінің қызылдығына мақтанар.
Есалаң жүзінің қызылдығына мақтанар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өзінде шын мәнді артықшылық болмаса да, пайдасыз немесе ұсақ нәрсеге мақтанып, өзін...
Ойын түбі - от,
Ой түбі - алтын.
Ой түбі - алтын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: орынсыз, шектен шыққан ойын-сауық ақырында «от» сияқты күйдіріп, зиян ә...
Ұялмаған өлеңші болады.
**Негізгі мағынасы** «Ұялмаған өлеңші болады» деген мақалдың тура мағынасы — ұялмай, тайсалмай сөйлеген адам өлең айтып...
Қомдығы жоқ, өркеші жоқ,
Нар болғаннан без.
Тақымында тайы жоқ,
Сал болғаннан без.
Жасы жетпей,
Шал болғаннан без.
Нар болғаннан без.
Тақымында тайы жоқ,
Сал болғаннан без.
Жасы жетпей,
Шал болғаннан без.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жасандылықтан, табиғи болмысы жоқ жалған «үлкенсінуден» сақтандырады. Түйеге қом, өркеш қ...
Жаның шығып бара ма,
Жаңа келді Тұржағун.
Жаңа келді Тұржағун.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір нәрсеге шектен тыс уайымдап, асығып, сасқалақтаған адамға айтылатын мысқыл сөз. Тура...
Көже, көже, көзіңе айтайын,
Сорпадан садаға кет.
Сорпадан садаға кет.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай ас туралы айтылғандай көрінгенімен, астарында: «қажетіңді, ыңғайыңды, өз пайдаңды...
Ең көп оқылған
Сөздің көркі — мақал,
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің сәні мен ойдың мәні қысқа, ұтқыр айтылған мақал-мәтелде екенін көрсетеді. Яғни, жа...
Бит қабығынан биялай тоқыған.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір нәрсенің мүлде қисынсыз, қолданысқа жарамсыз екенін білдіреді. Тура мағынасында «битт...
Айдағаны - бес ешкі,
ЬІсқырығы жер жарады.
ЬІсқырығы жер жарады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ісі мен сөзіне сай келмейтінін әжуалайды. Тура мағынада: айдап жүргені бар болған...
Мақтаған қыз тойда осырар.
**Негізгі мағынасы** Мақал адамның шектен тыс мақтауға еріп, орынсыз лепірмеуін ескертеді. Тура мағынада: тойдағы сән-са...
Мойны ырғайдай, биті торғайдай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай әдемі көрінгенмен, іші мазасыз, күйбең тірлікке толы адамды кекесінмен сипаттайды...
«Әзіл туралы» мақал-мәтелдер қазақтың күлкі мен қалжыңға қатысты өмірлік тәжірибесін жинақтайды. Бұл нақылдар орынды әзілдің көңіл көтеріп қана қоймай, адамды жақындастырып, сөз мәдениетін қалыптастыратынын меңзейді.
Категорияда тапқырлық, сын-әжуа, мысқыл мен шымшыма сөздің шегі, қалжыңның әдебі сияқты тақырыптар көрініс табады. Әзілдің жарасымдысы жанды жадыратса, орынсыз күлкі мен ауыр сөздің көңілге қаяу түсіретінін де ескертеді.
Осындай мақал-мәтелдер күнделікті қарым-қатынаста дұрыс сөйлеуге, ренжітпей әзіл айтуға, әзілді түсіне білуге үйретеді. Әзіл арқылы ақыл айту, шындықты жұмсартып жеткізу секілді дәстүрлі шешендік ойлау да осы топтамада айқындалады.
Категорияда тапқырлық, сын-әжуа, мысқыл мен шымшыма сөздің шегі, қалжыңның әдебі сияқты тақырыптар көрініс табады. Әзілдің жарасымдысы жанды жадыратса, орынсыз күлкі мен ауыр сөздің көңілге қаяу түсіретінін де ескертеді.
Осындай мақал-мәтелдер күнделікті қарым-қатынаста дұрыс сөйлеуге, ренжітпей әзіл айтуға, әзілді түсіне білуге үйретеді. Әзіл арқылы ақыл айту, шындықты жұмсартып жеткізу секілді дәстүрлі шешендік ойлау да осы топтамада айқындалады.