Алдау - зұлымдық, алдану - аңғырттық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды екі қателіктен сақтандырады: біріншісі — алдау, екіншісі — алдану. Алдау — өз пайдасы үшін біреуге қиянат жасау, зұлымдық көрсету. Алдану — өз сөзіне, өз бағасына, өз көрген-түйгеніне жеткілікті сақ болмасаң, аңғармай сеніп қалу. Мақалдың астарында «жамандық істеген де, байқамай соған ерген де дұрыс емес» деген ой жатыр. Яғни адам адал болып қана қоймай, өмірде сергек, ойлы, сақ болуы керек.
Образдар мен теңеулер
Мұнда «зұлымдық» пен «аңғырттық» бір-біріне қарама-қарсы қойылған. Зұлымдық — әдейі жасалған теріс қылық, ал аңғырттық — аңдамай, сезбей, тез сеніп қалатын мінез. Бұл сөздер адамның ішкі дүниесін сипаттайды: біреуі — ниеттің бұзылуы, екіншісі — түсініктің таяздығы. Мақал қысқа болса да, мінез бен сананың екі түрлі кемшілігін дәл көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақал әсіресе интернеттегі алаяқтыққа, жалған уәде мен өтірік ақпаратқа қатысты жиі еске түседі. Мысалы, біреу «жеңіл ақша табасың» деп алдап, адам өз ақшасын жіберіп қойса, алдау да, алдану да осы мақалдың мәнін дәлелдейді. Сондықтан кез келген ұсынысты тексеріп, асығыс сенбей, ақылмен шешім қабылдаған дұрыс.