Кішіні алдап үйренген,
Үлкенге де ауыз салады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам бойындағы жаман әдеттің бірден пайда болмайтынын, ол әуелі кішкентайдан басталып, кейін үлкейетінін ескертеді. Кішіні алдауға үйренген адам ар-ұяттан алыстап, обал-сауапты ойламайтын болады. Мұндай мінезі қалыптасқан кісі уақыт өте келе үлкенге де, елге де ауыз салуы мүмкін. Яғни, әлсізге қиянат жасаған адам кейін күштіден де именбейтін, шектен шығатын күйге түседі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «кішіні» — жасы кіші ғана емес, қорғансыз, әлсіз, тәжірибесіз адамды білдіреді. «Үлкенге де ауыз салады» деген тіркес — тек сөз қайтару емес, жалпы әдептен аттау, шектен тыс басыну, тіпті опасыздық жасау мағынасында айтылған. «Ауыз салу» бейнесі адамның біреудің ақысына, абыройына, құқығына қол сұғуын көркем түрде көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалны мектепте, жұмыста, отбасында әлсізді пайдаланбау үшін айтады. Бір адам кіші қызметкерді алдап, еңбегін жеп үйренсе, кейін басшысына да жалған сөйлеуі мүмкін. Мақал адамды әділ, таза мінезге, біреудің ақысын жемеуге тәрбиелейді.
Úlkenge de aýyz salady.