Қожа - молда туралы 28
Қожа мен молда жайлы мақал-мәтелдер діндарлық, мінез, әділдік пен жалған тақуалықты бейнелейді.
28
Мақал-мәтел
9.1K
Қаралым
324
Орташа
Сұрыптау:
Дүмше молда дін бұзар,
Қисық арба жол бұзар.
Қисық арба жол бұзар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал білімсіз, бірақ өзін діндар етіп көрсеткен адамның шын дінді де, елдің берекесін де…
Молданың істегенін істеме, айтқанын істе.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөз бен істің бірдей болуын ескертеді. Тура мағынада: біреудің іс-әрекеті дұрыс болмаса да…
Молда өзін бір алдайды,
Өзгені екі алдайды.
Өзгені екі алдайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жалған діндарлықты, екіжүзділікті әшкерелейді. Тура мағынасында молда біреуді алдаса…
Молдалының тілі - сының,
Төрелінің тізі - сынық.
Төрелінің тізі - сынық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қоғамдағы екі түрлі топтың мінезін астарлап көрсетеді. Біріншісі — молда, яғни діндар адам…
Екі молда - бір кісі,
Бір молда - жарты кісі.
Бір молда - жарты кісі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: екі молда бір адамның орнындай, ал бір молда жарты адамның орнындай…
Өлтіретін молда көп,
Өртейтін кітап көп.
Өртейтін кітап көп.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай қарағанда «молда» мен «кітап» туралы айтылғандай көрінеді, бірақ астарында жалған…
Молда «бер» деген сөзді білмейді,
«Ал» деген сөзді біледі.
«Ал» деген сөзді біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — молда «бер» деп сұрап, өзі біреуге беру ісін емес, көбіне «ал» деп алу…
Алла білгенді молда білмес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір нәрсені Алла толық білсе де, оны діндар адам, яғни молда біле…
Ала шапанды молда да бір,
Ала қанатты сауысқан да бір;
Екеуі де арам ниет:
жығылғанда - қасыңда, өлгенде - басыңда.
Ала қанатты сауысқан да бір;
Екеуі де арам ниет:
жығылғанда - қасыңда, өлгенде - басыңда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай бірдей көрінгенімен, ішкі ниеті бұзық, пайдакүнем адамдарға сенбеу керек дегенді…
Қожаны көрсең, Қыдыр тұт,
Төрені көрсең, қадір тұт.
Төрені көрсең, қадір тұт.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қожаны да, төрені де көргенде оларды құрметтеп, сыйлап қарсы алу керек…
Шала молда шарт етер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай діндар, білімді көрінгенімен, шын мәнінде ілімі таяз, білігі толық емес адамның көп…
Қожа, молданы басындағысынан білерсің,
Бек пен төрені қасындағысынан білерсің.
Бек пен төрені қасындағысынан білерсің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның кім екенін оның сыртқы сөзіне емес, айналасына қарап тануға болатынын айтады. Қожа…
Молданың қылғанын қылма, айтқанын қыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ісі мен сөзі екі бөлек болуы мүмкін екенін ескертеді. Яғни, біреудің әр қадамын…
Сопы үгітшіл келеді,
Молда үмітшіл келеді.
Молда үмітшіл келеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сыртқы бейнесі діндар, уағыз айтқыш адамдардың сөзі көбіне үмітке, жұбанышқа, ақыретке…
Қожа құлақтас, молда сабақтас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қожа мен молданың көбіне бір ортада жүріп, бір-біріне ұқсас қызмет атқаратынын білдіреді…
Надан молда - намазқой.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай діндар, намаз оқитын болып көрінгенімен, ілімі мен түсінігі таяз адамды сынайды…
Мүләйімсіген молдадан қаш,
Ала шұбар жыланнан қаш.
Ала шұбар жыланнан қаш.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай момын, сыпайы, жуас көрінген адамның бәріне бірдей сене бермеу керек екенін…
Сауатсыз молданың сәлдесі үлкен.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай беделді, айбынды көрінген адамның іші бос, білімі таяз болуы мүмкін екенін…
Екі молдаға бір таба нан не болсын?
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — екі молдаға бір ғана таба нанның аздық ететіні. Астарлы мағынасы — бір…
Молданың сәлдесі ақ болғанмен, ниеті қара.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сыртқы көрініске қарап адамға толық баға беруге болмайтынын айтады. Тура мағынасында…
Қожа, молда сабақтас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қожа мен молданың бір-біріне сабақтас, яғни бір салаға, бір жолға жақын адамдар екенін…
Тентек молда - телмірген өгіз.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай діндар, бірақ ісі мен мінезі жөнсіз, пайдасы жоқ адамды әжуалайды. «Тентек молда»…
Молда ашықса, базар кезеді,
Сопы жұтаса, мазар кезеді.
Сопы жұтаса, мазар кезеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал діни ат пен шындыққа сыймайтын екіжүзділікті әжуалайды. Тура мағынасында ашыққан молда базар…
Қалтаң құр болса, молда саңырау.
Негізгі мағынасы Қалтаңда ақша болмаса, сөзің өтпейді деген астар бар. Яғни адамда қаражат, сыйлық не пайда жоқ кезде…
Сәлдесіне шоқ түскен молдадай.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: молданың сәлдесіне шоқ түсіп, от тиіп күйіп қалғандай күйді бейнелейді…
Мол берсең молда да бәйек болады.
Негізгі мағынасы Мақалдың тура мағынасы — біреуге мол, көп сый-сияпат, пайда не жағдай жасалса, соған қызмет ететін…
Қожа, молда елді аздырады,
Қурай, құмай жерді аздырады.
Қурай, құмай жерді аздырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай діндар, бірақ ісі дұрыс емес адамдардың елге пайдасынан гөрі зияны көп болатынын…
Молданы мазарда көр,
Делдалды базарда көр.
Делдалды базарда көр.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің астарында екі түрлі адамды өз ісімен тану керек деген ой жатыр. Молда шынайы діни…
Ең көп оқылған
Дүмше молда дін бұзар,
Қисық арба жол бұзар.
Қисық арба жол бұзар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал білімсіз, бірақ өзін діндар етіп көрсеткен адамның шын дінді де, елдің берекесін де…
Молданың істегенін істеме, айтқанын істе.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөз бен істің бірдей болуын ескертеді. Тура мағынада: біреудің іс-әрекеті дұрыс болмаса да…
Молда өзін бір алдайды,
Өзгені екі алдайды.
Өзгені екі алдайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жалған діндарлықты, екіжүзділікті әшкерелейді. Тура мағынасында молда біреуді алдаса…
Молдалының тілі - сының,
Төрелінің тізі - сынық.
Төрелінің тізі - сынық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қоғамдағы екі түрлі топтың мінезін астарлап көрсетеді. Біріншісі — молда, яғни діндар адам…
Екі молда - бір кісі,
Бір молда - жарты кісі.
Бір молда - жарты кісі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: екі молда бір адамның орнындай, ал бір молда жарты адамның орнындай…
Бұл санатта қожа мен молда туралы қазақ мақал-мәтелдері топтастырылған. Олар ел ішіндегі діни ұғым, имандылық, уағыздың мәні, адалдық пен аманатқа беріктік секілді құндылықтарды қысқа да нұсқа оймен жеткізеді.
Сонымен бірге бұл мақалдар халықтың тұрмыс-тіршілігіндегі қожа-молданың беделі мен жауапкершілігін, білім мен парасаттың орнын, сондай-ақ екіжүзділік пен жалған діндарлықты әшкерелейтін астарлы сын-сықақты да қамтиды. Осы топтама арқылы дәстүрлі дүниетанымдағы ақыл, тәлім және қоғамдық мінез-құлық өлшемдері танылады.
Сонымен бірге бұл мақалдар халықтың тұрмыс-тіршілігіндегі қожа-молданың беделі мен жауапкершілігін, білім мен парасаттың орнын, сондай-ақ екіжүзділік пен жалған діндарлықты әшкерелейтін астарлы сын-сықақты да қамтиды. Осы топтама арқылы дәстүрлі дүниетанымдағы ақыл, тәлім және қоғамдық мінез-құлық өлшемдері танылады.