Көрші туралы 102
Көрші туралы қазақ мақал-мәтелдері: сыйластық, татулық, өзара көмек пен ынтымақтың мәнін ашатын нақыл сөздер.
Күнде бір мақал
«Көрші туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
102
Мақал-мәтел
39.1K
Қаралым
383
Орташа
Сұрыптау:
Қонақ бір күн қонса - құт,
Екі күн қонса - жұт,
Үшінші күні - зыт.
Екі күн қонса - жұт,
Үшінші күні - зыт.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қонақ күту мен қонақжайлықтың да шегі, тәртібі болатынын айтады. Тура мағынасында үйге…
Шақырған жерден қалма,
Шақырмаған жерге барма.
Шақырмаған жерге барма.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды әдептілікке, орын мен рет білетін ұстамдылыққа шақырады. Біреудің шақыруымен барған…
Қонақ қонған жеріне ауыр,
Тас түскен жеріне ауыр.
Тас түскен жеріне ауыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, қонақ түскен үйге де салмақ түседі, ал тас түскен жерге із қалады…
Бас жарылса, бөрік ішінде,
Қол сынса, жең ішінде.
Қол сынса, жең ішінде.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сыртқа шыққан дауды, кемшілік пен жараны өз үйіңнің, өз ортаңның ішінде шеш дегенді…
Шақырылмаған қонақ
Сыпырылмаған жерге отырады.
Сыпырылмаған жерге отырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: шақырылмай келген қонақ үй иесінің дайындығы жоқ, сыпырылып, тазаланбаған…
Жақыныңды жаттай сыйла,
Жат жанынан түңілсін.
Жат жанынан түңілсін.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға өз жақынын, туысы мен танысын жат адамнан кем көрмей, бар ықыласпен сыйлауды…
Қуыс үйден құр шықпа.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — үйге кірген адам қолын құр қайтармай, бір дәм ауыз тиіп немесе аз да…
Би болмасаң болма,
Би түсетін үй бол.
Би түсетін үй бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында: егер ел ісіне араласатын би, төреші, сөз ұстар адам болмасаң, оған…
Шақырғанға бармасаң, шақыруға зар боларсың.
Негізгі мағынасы Шақырған жерге уақытында барып, адамдардың ықыласын аяқасты етпеу керек. Егер біреудің шақыруына…
Өзіңе өзің берік бол,
Қоңсыңды ұры тұтпа.
Қоңсыңды ұры тұтпа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға ең әуелі өз ісіне, өз мінезіне, өз ұстанымына берік болуды ескертеді. Яғни, өзің…
Қонаққа сұрап бергенше, ұрып бер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қонақ келгенде немесе біреуге сый көрсеткенде сараңдық танытпай, қолыңнан келгенше жомарт…
Жаман үйдің қонағы билейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — үй иесі әлсіз, тәртіпсіз немесе беделі төмен болса, келген қонақ өзін…
Алыстағы ағайыннан,
Қасыңдағы көрші артық.
Қасыңдағы көрші артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туыстықтың аты болғанымен, күнделікті өмірде жаныңнан табылатын, қолұшын созатын көршінің…
Жақсы көрші тапқаның -
Мол олжаға батқаның.
Мол олжаға батқаның.
Негізгі мағынасы Жақсы көрші табу — үлкен ырыс, мол пайдаға кенелумен тең. Бұл мақалдың тура мағынасы: қасыңда тату…
Жаман көрші көңіліңді қалдырар,
Жақсы көрші жұлдызыңды жандырар.
Жақсы көрші жұлдызыңды жандырар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көршінің адам өміріндегі орны өте үлкен екенін білдіреді. Жаман көрші болса, күнделікті…
Отты қузаған өшірер,
Көршіні қузаған көшірер.
Көршіні қузаған көшірер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көршімен орынсыз керісу, іріткі салу, ұсақ ренішті үлкейту жақсылыққа апармайтынын айтады…
Ауыл аралас, қой қоралас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ауыл ішіндегі адамдардың бір-біріне өте жақын, аралас-құралас өмір сүретінін білдіреді. Тура…
Көрші хақысы - Тәңір ақысы.
Негізгі мағынасы Көрші хақысы – өте қасиетті, киелі міндет. Мақалдың тура мағынасы: көршіге жасалған сый-құрмет, көмек…
Құда да тыныш, құдағи да риза.
Негізгі мағынасы Бұл мақал құдалық қатынастың жарасымын, екі жақтың да көңілі тоқ, реніші жоқ, сыйластығы берік…
Ағайын-туыс кімде жоқ,
Сыйласпаса жат жуық.
Сыйласпаса жат жуық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы – ағайын-туыс әркімде бар, бірақ туыстықтың өзі автоматты түрде жақындық…
Туыс - атадан, көрші - Алладан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туыстықтың қанмен, ата-бабадан жалғасатын табиғи байланыс екенін, ал көршінің адамға…
Көсеуің ұзын болса, күймес,
Ағайының көп болса, ешкім тимес.
Ағайының көп болса, ешкім тимес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: отты көсейтін көсеу ұзын болса, адам қолын күйдірмей жұмыс істейді. Ал…
«Кел» демек бар, «кет» демек жоқ.
Негізгі мағынасы «Кел» деп шақыру да, «кет» деп шығарып салу да адамның ықыласы мен ниетіне байланысты. Мақалдың тура…
Ақылды көрші - төрің,
Ақымақ көрші - көрің.
Ақымақ көрші - көрің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көршінің адам өміріндегі орны өте маңызды екенін айтады. Ақылды, тәрбиелі, сабырлы көрші…
Тау берігінде қонысың болсын,
Іздеген жау таба алмайды.
Ел берігінде досың болсын,
Аңдыған жау ала алмайды.
Іздеген жау таба алмайды.
Ел берігінде досың болсын,
Аңдыған жау ала алмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — берік тау мен мықты қоныс қауіптен қорғайтыны. Астарлы мағынасы — адамға…
Бір-бірімен көңілдері суыспай,
Қатар қонған екі көрші туыстай.
Қатар қонған екі көрші туыстай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көрші адамдардың татулығын, сыйластығын жоғары қояды. Екі көрші бір-бірімен ренжісіп, арасы…
Алыс та жақын болар, жолын тапсаң,
Жақын да алыс болар, қолын қақсаң.
Жақын да алыс болар, қолын қақсаң.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның арақатынасы мен көңіл жақындығы қашықтықпен ғана өлшенбейтінін білдіреді. «Алыс та…
Жер сатып алмай тұрып суын сұра,
Үй сатып алмай тұрып көршісін сұра.
Үй сатып алмай тұрып көршісін сұра.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға қандай да бір нәрсені алмас бұрын, оның сыртқы көрінісіне емес, ішкі, өмірлік…
Отты түрте берсең, өшеді,
Көршіні түрте берсең, көшеді.
Көршіні түрте берсең, көшеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: отқа қайта-қайта тиісе берсең, ол маздап тұрса да өшіп қалады; ал көршіге…
Аталастан ауылдас жақын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы – бір атадан тараған туысқаннан гөрі күнде қасыңда бірге тұратын ауылдас…
Ауылдасың жақсы болса,
Ағайының не керек?
Алған жарың жақсы болса,
Айтың-тойың не керек?
Ағайының не керек?
Алған жарың жақсы болса,
Айтың-тойың не керек?
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың түпкі ойы — адамның өміріндегі ең жақын тіректердің бірі жақсы көрші мен жақсы жар екенін…
Күтпеген қонақ - келімсек
Негізгі мағынасы «Күтпеген қонақ - келімсек» деген мақалдың тура мағынасы — алдын ала хабарсыз, аяқ астынан келген…
Құда болғанша хал-жайын сұрас,
Құда болған соң, қолда барымен сыйлас.
Құда болған соң, қолда барымен сыйлас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал құдалықтың қадірін алдын ала түсініп, кейін сыйластықты сақтауды үйретеді. Тура мағынасында…
Көрші қолайлы болса, қора кең.
Негізгі мағынасы Көрші жақсы, тату, жәрдемшіл болса, адамның тұрмысы да жеңілдеп, үйінің берекесі артады. Мұнда «қора…
Тату болсаң, табақ қатынайды.
Негізгі мағынасы Тату болған жерде береке молаяды, дастарқан жиі жайылады, сый-құрмет үзілмейді. Бұл мақалдың тура…
Көршің шақырса,
Бір жеңіңді киіп,
бір жеңіңді кимей бар.
Бір жеңіңді киіп,
бір жеңіңді кимей бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көрші шақырған жерде салғырттық танытпай, сыпайылықпен, ықыласпен барған жөн екенін айтады…
Құда болғанша, құлы мен биін сұрас,
Құда болған соң, құл да болса сыйлас.
Құда болған соң, құл да болса сыйлас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал құдалыққа адамды асықпай, әуелі жөндеп танып барып бар деген ой айтады. «Құда болғанша, құлы…
Жат үйінде жатық бол.
Негізгі мағынасы «Жат үйінде жатық бол» деген мақал бөтен үйге барғанда әдепті, сыпайы, икемді бол дегенді білдіреді…
Қадіріңді білгің келсе,
Көршіңнен қарыз сұра.
Көршіңнен қарыз сұра.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға өз қадірін, абыройын, шын бағасын білу үшін өзгемен арадағы қарым-қатынасты сынап…
Қоңсы тату болса - құт,
Қоңсы қаңқу болса - жұт.
Қоңсы қаңқу болса - жұт.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көршімен татулықтың үйге де, өмірге де береке әкелетінін айтады. Тура мағынасында, қоңсысы…
Ең көп оқылған
Қонақ бір күн қонса - құт,
Екі күн қонса - жұт,
Үшінші күні - зыт.
Екі күн қонса - жұт,
Үшінші күні - зыт.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қонақ күту мен қонақжайлықтың да шегі, тәртібі болатынын айтады. Тура мағынасында үйге…
Шақырған жерден қалма,
Шақырмаған жерге барма.
Шақырмаған жерге барма.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды әдептілікке, орын мен рет білетін ұстамдылыққа шақырады. Біреудің шақыруымен барған…
Қонақ қонған жеріне ауыр,
Тас түскен жеріне ауыр.
Тас түскен жеріне ауыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, қонақ түскен үйге де салмақ түседі, ал тас түскен жерге із қалады…
Бас жарылса, бөрік ішінде,
Қол сынса, жең ішінде.
Қол сынса, жең ішінде.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сыртқа шыққан дауды, кемшілік пен жараны өз үйіңнің, өз ортаңның ішінде шеш дегенді…
Шақырылмаған қонақ
Сыпырылмаған жерге отырады.
Сыпырылмаған жерге отырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: шақырылмай келген қонақ үй иесінің дайындығы жоқ, сыпырылып, тазаланбаған…
«Көрші туралы» мақал-мәтелдер — қазақтың тұрмыс-тіршілігіндегі көрші ақысы, жақындық, бірлік пен татулықты дәріптейтін даналық қазынасы. Бұл нақылдар көршіні туыстай көріп, күнделікті өмірде сыйластық сақтаудың, қиналғанда жәрдем берудің маңызын ұғындырады.
Категориядағы сөз өрнектері ауыл-қыстақ мәдениетіндегі ортақ жауапкершілік, аманат, ынтымақ секілді ұстанымдарды бейнелейді. Көршімен қарым-қатынасты дұрыс ұстау — береке мен тыныштықтың кепілі екенін еске салып, жас ұрпақты әдепке, мәмілеге және адамгершілікке тәрбиелейді.
Категориядағы сөз өрнектері ауыл-қыстақ мәдениетіндегі ортақ жауапкершілік, аманат, ынтымақ секілді ұстанымдарды бейнелейді. Көршімен қарым-қатынасты дұрыс ұстау — береке мен тыныштықтың кепілі екенін еске салып, жас ұрпақты әдепке, мәмілеге және адамгершілікке тәрбиелейді.