Өзіңе өзің берік бол,
Қоңсыңды ұры тұтпа.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға ең әуелі өз ісіне, өз мінезіне, өз ұстанымына берік болуды ескертеді. Яғни, өзің сенімді, тәртіпті, адал болсаң, сырттан келетін қауіпке де төтеп бере аласың. Екінші жолы көршіні, қасыңдағы адамды орынсыз күдіктеніп, ұры санама деген ой айтады. Адамдар бір-біріне сеніммен қараса, татулық пен тыныштық орнайды. Мақалдың астарында «сақ бол, бірақ күмәншіл болма; өзің түзу бол, өзгеге де әділ қара» деген өмірлік өнеге жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «өзіңе өзің берік бол» деген тіркес адамның ішкі тірегін, мінездің мықтылығын білдіреді. Ал «қоңсыңды ұры тұтпа» дегені көршіге қарата айтылған нақты күдік қана емес, жалпы жұртқа сенімсіз көзбен қарамау деген кең мағына береді. Қоңсы — қасында отырған адам, ал ұры — сенім бұзатын, берекені кетіретін бейне. Яғни, мақал ішкі беріктік пен сыртқы сыйластықты қатар ұсынады.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал көршімен, әріптеспен, таныспен арада орынсыз күдік пен өсекті көбейтпей, өз міндетіңді адал атқаруға шақырады. Мысалы, көпқабатты үйде бір зат жоғалса, бірден көршіні айыптамай, алдымен өзіңнің ұқыптылығыңды тексеріп, мәселені сабырмен шешу керек.
Qońsyńdy ury tutpa.