Жар басына үй тікпе,
Жар құласа үй кетер.
Ала болса ағайын,
Рулы елден күй кетер.

Негізгі мағынасы

Бұл мақалдың тура мағынасы — жардың, яғни опырылғыш қияның басына үй тіксең, ол құлағанда үй де бірге кетеді. Яғни тұрақсыз, қауіпті жерге салынған тірлік баянды болмайды. Астарлы мағынасы — іргесі берік емес ортада, әсіресе ынтымағы жоқ ағайын арасында береке тұрмайды. Егер туыс-туғанның арасына алауыздық түссе, оның зияны бір үйге ғана емес, тұтас руға, елге тиеді. Мақал адамдарды татулықты сақтауға, іштей ірітіп алатын күншілдік пен бөлінуден аулақ болуға үндейді.

Образдар мен теңеулер

Мұндағы «жар басына үй тігу» — сенімсіз негізге өмір құрудың бейнесі. «Жар құласа үй кетер» деген жол қауіпті тіректің соңы опық жегізетінін көрсетеді. Ал «ала болса ағайын» дегені — ағайын арасындағы берекесіздік, бір-біріне қиғаш қарау. «Рулы елден күй кетер» тіркесіндегі «күй» сөзі бұл жерде ән емес, елдің сәні, берекесі, тыныштығы деген ұғымды білдіреді.

Қазіргі өмірде

Қазір бұл мақал отбасыда, ұжымда, туыстар арасында бірлік бұзылғанда жиі қолданылады. Мысалы, мұра бөлісе алмай, ағайын араздасып кетсе, кейін бүкіл әулет араласпай, тойы мен қуанышының сәні кетеді. Осындай жағдайда осы мақал өте орынды айтылады.