Би - шешендік туралы 222
Би-шешендік туралы мақал-мәтелдер әділдік, тапқыр сөз және елдік өнегені дәріптейді.
222
Мақал-мәтел
49.6K
Қаралым
223
Орташа
Сұрыптау:
Әділдік - ана сүті.
**Негізгі мағынасы** «Әділдік - ана сүті» деген мақал әділдіктің адамға ең кішкентай кезден-ақ сіңуі керек қасиет екені...
Хан ақымақ болса, халық күйзеледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал биліктегі адамның ақылы мен парасаты ел тағдырына тікелей әсер ететінін айтады. Хан — ел...
Шала молда шарық айтар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал білімсіз, шала сауатты адамның өз шамасын білмей, орынсыз сөйлеуін, әсіре білгішсінуді әж...
Сөзбен сөзді жуады,
Сабынмен бөзді жуады.
Сабынмен бөзді жуады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің де, істің де өзіне лайық құралы бар екенін аңғартады. Бір нәрсені тазарту үшін саб...
Куәсі бар сөздің дауасы бар.
**Негізгі мағынасы** Куәсі бар сөздің дауасы бар дегені — айтылған сөзге дәлел, айғақ болса, оның шындығын анықтап, дауы...
Ердің ісі - келісу,
Ездің ісі - керісу.
Ездің ісі - керісу.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер азаматтың басты қасиеті — елмен, жұртпен тіл табысып, мәмілеге келе білу екенін білдір...
Әділін айтып, ағына тоқтайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал шындықты жасырмай, әділ сөзге тоқтауды білдіреді. Адам бір іске баға бергенде, өз пайдасы...
Күш есіктен кірсе,
Әділдік түндіктен шығады.
Әділдік түндіктен шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: үйге күшпен кірген нәрсе есіктен енеді, ал әділдік сол үйдің түндігінен...
Әділдікке жан құрбан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — әділдік үшін адам өз жанын да қиюға дайын деген ойды білдіреді. Астарл...
Жұт болса ит семіріп,
Иесіне айбат қылады.
Дау болса би семіріп,
Еліне айбат қылады.
Иесіне айбат қылады.
Дау болса би семіріп,
Еліне айбат қылады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қиын-қыстау кезде кейбір әлсіз, пайдакүнем немесе бұрын үнсіз жүрген адамдардың аяқ астын...
Хан - халқының ұлы,
Би - әділдік құлы.
Би - әділдік құлы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел басқарған адам мен би-шешеннің ең басты қасиетін айтады. Хан халықтан жоғары тұрған өз...
Жасыратын несі бар,
Жанұзақ би өліпті.
Жанұзақ би өліпті.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің өмірден өткенін жасырмай айту. Астарлы мағынасы — шындықты бү...
Бір дауда екі күнә жоқ,
Бір істе екі жаза жоқ.
Бір істе екі жаза жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал істің салдары мен жауапкершілігі бір екенін білдіреді. Бір дауда адам бір қателікке екі р...
Бекзаттан би қойсаң,
Ойлар тамағын.
Бейзаттан би қойсаң,
Білмес сабағын.
Жаманнан би қойсаң,
Ашпас қабағын.
Ойлар тамағын.
Бейзаттан би қойсаң,
Білмес сабағын.
Жаманнан би қойсаң,
Ашпас қабағын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел басқару, төрелік айту, басшылыққа адам таңдаудың маңызын ескертеді. Жақсы, бекзатты ад...
Дау төрт бұрышты,
Қамшы екі бұрышты.
Қамшы екі бұрышты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: дау-дамайдың, жанжалдың төрткүл тарапқа тарайтыны, ал қамшының екі қыры...
Ең көп оқылған
Елдестірмек - елшіден,
Жауластырмақ - жаушыдан.
Жауластырмақ - жаушыдан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ел арасындағы татулықты орнату да, араздықты күшейту де хабар жеткізуш...
Ханның басын хан алар,
Қардың басын қар алар.
Қардың басын қар алар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік пен күшке қатысты әділдік пен заңдылықты меңзейді. «Ханның басын хан алар» дегені —...
Би екеу болса, дау төртеу болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір істі екі би қатар қарап, әрқайсысы өз айтқанын дұрыс көрсе, дау о...
Батыр қол бастар,
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел ісінде әр адамның өз орны болатынын білдіреді. Батыр — қиын сәтте қол бастап, елді қор...
Киіз кімдікі болса, білек сонікі,
Ауыз кімдікі болса, сөз сонікі.
Ауыз кімдікі болса, сөз сонікі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — киіз кімнің меншігі болса, оны көтеріп, пайдалану да соған тиесілі; ау...
Бұл санатқа би мен шешеннің болмысын, сөз құдіретін, әділ биліктің өлшемін танытатын қазақ мақал-мәтелдері жинақталған. Би — дау-дамайды бітіммен шешкен, елдің ынтымағын ойлаған төре; шешен — ойды ұтқыр жеткізіп, жұртты бірлікке бастаған сөз зергері. Сондықтан бұл тақырыптағы нақылдар ақыл, парасат, дәлел мен жауапкершілікті алға шығарады.
Би-шешендікке қатысты мақал-мәтелдерде билік айту мәдениеті, тыңдай білу, орнымен сөйлеу, уәждің мықтылығы және әділдіктің салмағы кең көрініс табады. Олар жастарды тіл ұстартуға, дау үстінде сабыр сақтауға, сөзді шындық пен арға сүйеп айтуға баулиды. Бұл нақылдар күнделікті қарым-қатынаста да, тәрбиелік мақсатта да шешендік дәстүрдің мәнін терең ұғындыруға көмектеседі.
Би-шешендікке қатысты мақал-мәтелдерде билік айту мәдениеті, тыңдай білу, орнымен сөйлеу, уәждің мықтылығы және әділдіктің салмағы кең көрініс табады. Олар жастарды тіл ұстартуға, дау үстінде сабыр сақтауға, сөзді шындық пен арға сүйеп айтуға баулиды. Бұл нақылдар күнделікті қарым-қатынаста да, тәрбиелік мақсатта да шешендік дәстүрдің мәнін терең ұғындыруға көмектеседі.