Би - шешендік туралы 222
Би-шешендік туралы мақал-мәтелдер әділдік, тапқыр сөз және елдік өнегені дәріптейді.
222
Мақал-мәтел
33.9K
Қаралым
152
Орташа
Сұрыптау:
Шала молда шарық айтар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал білімсіз, шала сауатты адамның өз шамасын білмей, орынсыз сөйлеуін, әсіре білгішсінуді әж...
Бай бастас, батыр құлақтас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бай адам өзімен деңгейлес, дәулетті кісімен араласады, батыр да өзіне с...
Көргенді көпті жеңеді.
**Негізгі мағынасы** Көргенді адам — өмірден сабақ алған, жөн-жосықты білетін, көпті көріп, тәжірибе жинаған жан. Мұндай...
Ханды кім сөкпейді?
**Негізгі мағынасы** «Ханды кім сөкпейді?» деген мақалдың тура мағынасы — хан деген ел басқаратын биік тұлғаны кімнің бо...
Дау төрт бұрышты,
Қамшы екі бұрышты.
Қамшы екі бұрышты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: дау-дамайдың, жанжалдың төрткүл тарапқа тарайтыны, ал қамшының екі қыры...
Әділ кісіге әркім-ақ бажа.
**Негізгі мағынасы** «Әділ кісіге әркім-ақ бажа» деген мақал әділ, турашыл адамның бәріне бірдей жағымды болатынын білд...
Барымта қайтыс болмай,
Дау айтыс болмайды.
Дау айтыс болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел ішіндегі дау-дамай мен тартыс күшпен, өшпенділікпен тоқтамайтынын меңзейді. Тура мағын...
Батырмен ұрыспа, бекпен тұрыспа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — батыр адаммен жаға жыртыспа, ел басқарған бекпен қырқыспа деген ескерт...
Хан - халқының ұлы,
Би - әділдік құлы.
Би - әділдік құлы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел басқарған адам мен би-шешеннің ең басты қасиетін айтады. Хан халықтан жоғары тұрған өз...
Халқы жаманның биі азады,
Қатыны жаманның үйі азады.
Қатыны жаманның үйі азады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: халқы тәрбиесіз, берекесіз болса, ел ішіндегі би мен басшының да қадірі...
Бекзаттан би қойсаң,
Ойлар тамағын.
Бейзаттан би қойсаң,
Білмес сабағын.
Жаманнан би қойсаң,
Ашпас қабағын.
Ойлар тамағын.
Бейзаттан би қойсаң,
Білмес сабағын.
Жаманнан би қойсаң,
Ашпас қабағын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел басқару, төрелік айту, басшылыққа адам таңдаудың маңызын ескертеді. Жақсы, бекзатты ад...
Әділдік - ана сүті.
**Негізгі мағынасы** «Әділдік - ана сүті» деген мақал әділдіктің адамға ең кішкентай кезден-ақ сіңуі керек қасиет екені...
Би болған адам ақырып бола ма?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: би болған адам айқайлап, дөрекі сөйлеп, өктемдік көрсете ме деген сұрақ...
Жаман би дауда алдырады.
**Негізгі мағынасы** Жаман би даудың түйінін тарқата алмайды, керісінше, істі ушықтырып, әділ шешімнің орнына әлсіздік т...
Сөзді сөзбен ұста,
Қашағанды құрықпен ұста.
Қашағанды құрықпен ұста.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзге сөзбен, ойға оймен жауап беру керек дегенді білдіреді. Адамды бірден күшпен емес, т...
Ең көп оқылған
Елдестірмек - елшіден,
Жауластырмақ - жаушыдан.
Жауластырмақ - жаушыдан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ел арасындағы татулықты орнату да, араздықты күшейту де хабар жеткізуш...
Би екеу болса, дау төртеу болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір істі екі би қатар қарап, әрқайсысы өз айтқанын дұрыс көрсе, дау о...
Ханның басын хан алар,
Қардың басын қар алар.
Қардың басын қар алар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік пен күшке қатысты әділдік пен заңдылықты меңзейді. «Ханның басын хан алар» дегені —...
Киіз кімдікі болса, білек сонікі,
Ауыз кімдікі болса, сөз сонікі.
Ауыз кімдікі болса, сөз сонікі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — киіз кімнің меншігі болса, оны көтеріп, пайдалану да соған тиесілі; ау...
Шешеннің нақылы ортақ,
Көсемнің ақылы ортақ.
Көсемнің ақылы ортақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың түйіні — халыққа пайдалы сөз де, пайдалы ой да жеке бір адамға ғана емес, көпке ортақ...
Бұл санатқа би мен шешеннің болмысын, сөз құдіретін, әділ биліктің өлшемін танытатын қазақ мақал-мәтелдері жинақталған. Би — дау-дамайды бітіммен шешкен, елдің ынтымағын ойлаған төре; шешен — ойды ұтқыр жеткізіп, жұртты бірлікке бастаған сөз зергері. Сондықтан бұл тақырыптағы нақылдар ақыл, парасат, дәлел мен жауапкершілікті алға шығарады.
Би-шешендікке қатысты мақал-мәтелдерде билік айту мәдениеті, тыңдай білу, орнымен сөйлеу, уәждің мықтылығы және әділдіктің салмағы кең көрініс табады. Олар жастарды тіл ұстартуға, дау үстінде сабыр сақтауға, сөзді шындық пен арға сүйеп айтуға баулиды. Бұл нақылдар күнделікті қарым-қатынаста да, тәрбиелік мақсатта да шешендік дәстүрдің мәнін терең ұғындыруға көмектеседі.
Би-шешендікке қатысты мақал-мәтелдерде билік айту мәдениеті, тыңдай білу, орнымен сөйлеу, уәждің мықтылығы және әділдіктің салмағы кең көрініс табады. Олар жастарды тіл ұстартуға, дау үстінде сабыр сақтауға, сөзді шындық пен арға сүйеп айтуға баулиды. Бұл нақылдар күнделікті қарым-қатынаста да, тәрбиелік мақсатта да шешендік дәстүрдің мәнін терең ұғындыруға көмектеседі.