Ақылды мен ақымақ туралы 1541
Ақылды мен ақымақ туралы қазақ мақал-мәтелдері ой мен мінезді салыстырып, өмірлік сабақ береді.
1541
Мақал-мәтел
253.6K
Қаралым
164
Орташа
Сұрыптау:
Мың жаудан бір жансыз жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — мыңдаған жаудың ішінде де бір жансыз, дәрменсіз адамнан келетін кесірд...
Орынсыз мақтау орға жығады.
**Негізгі мағынасы** Орынсыз, яғни дәлелсіз не шектен тыс айтылған мақтау адамның ақылын бұлдыратып, өзіне-өзі сеніп кет...
Сырты жылтырағанның іші қалтырауық.
**Негізгі мағынасы** Сырты жылтырағанның іші қалтырауық деген мақал адамның сыртқы көрінісі алдамшы болуы мүмкін екенін...
Ақымақтың айтқаны келмейді,
Сандырағы келеді.
Сандырағы келеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақымақ адамның сөзі шындыққа, жүйелі ойға негізделмейтінін білдіреді. Оның айтқаны көбіне...
Аңғал қашқанға да, қуғанга да серік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аңғал, яғни аңқау не байқамайтын адам қашқанға да, қуғанға да ілесіп ке...
Көлмін деп мақтанасың,
Суыңда бір балық жоқ.
Суыңда бір балық жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бос мақтанның мәнсіз екенін білдіреді. Адам өзінде, қолында немесе ісінде ешқандай нақты...
Дау арылмас, алтын шірімес.
**Негізгі мағынасы** Дау-дамайдың түбіне толық нүкте қою қиын, себебі адам бар жерде пікір қайшылығы да, тартыс та болад...
Ақылсызды жіберсең, ойын бұзар,
Арамзаны жіберсең, жиын бұзар.
Арамзаны жіберсең, жиын бұзар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылы жоқ адамға немесе арам пиғылды кісіге ерік берудің соңы жақсылыққа апармайтынын еск...
Жантайып ішкен жақсы екен,
жатып ішер ас болса.
жатып ішер ас болса.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адам асын жантайып не жатып ішсе де, егер тамағы мол, дайын болса, оғ...
Ер тарықпай молықпас.
**Негізгі мағынасы** Ер адам таршылық көрмей, қиындыққа төзіп, еңбек етпей молшылыққа жете алмайды. Бұл мақал тура мағын...
Арыстан болсаң жау үшін,
Түлкідей болсын әдісің.
Түлкідей болсын әдісің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға қайсар да батыл болуды, бірақ кез келген іске тек күшпен емес, ақылмен де кірісуді...
Алыстағы әулиеден,
Жақындағы машайық артық,
Танымайтын періштеден,
Танитын шайтан артық.
Жақындағы машайық артық,
Танымайтын періштеден,
Танитын шайтан артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың түйіні — адамға алыс, аты ғана белгілі, бірақ ісі мен мінезі беймәлім тұлғадан гөрі, қ...
Екі жүзді пышақтан сақтанба,
Екі жүзді адамнан сақтан.
Екі жүзді адамнан сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — екі жүзі бар пышақ қауіпті, оны абайламасаң қолыңды жаралайды. Астарлы...
Ханға ерген ерін кұшақтар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ханға ерген, яғни биліктің қасында жүрген адам, ақырында еркінен айырыл...
Түйенің табаны түскен жер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — түйе жүрген жердің табаны түсіп, із қалатыны. Астарлы мағынасы — үлкен...
Ең көп оқылған
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағын...
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер се...
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында:...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
Бұл санатта ақылды мен ақымақты салыстыратын қазақтың мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұнда ақылдың қадірі, білім мен парасаттың күші, сондай-ақ асығыстық пен надандықтың зияны қысқа да нұсқа сөзбен айтылады.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.