Ақылды мен ақымақ туралы 1541
Ақылды мен ақымақ туралы қазақ мақал-мәтелдері ой мен мінезді салыстырып, өмірлік сабақ береді.
1541
Мақал-мәтел
253.8K
Қаралым
164
Орташа
Сұрыптау:
Итпен жолдас болсаң, таяғыңды тастама.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — егер итпен бірге жүрсең, өзіңді қорғау үшін таяғыңды қолыңнан түсірме...
Қорқақты қуа берсең, батыр болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қорқақ адамды үнемі қыспаққа алып, қуалай берсең, ол ақыры жанын сақта...
«Ә>> десе, «мә» деген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның айтқанын қайтара салатын, өз ойы мен ұстанымы жоқ, біреудің соңынан ғана ере бере...
Кенеуі жоқ кеудеге,
Сылдыраған сөз бітер.
Миы жоқ қу басқа
Бадырайған көз бітер.
Сылдыраған сөз бітер.
Миы жоқ қу басқа
Бадырайған көз бітер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылсыз, ішкі мазмұны жұтаң адам сырттай ғана көзге түсетін, бірақ мәні жоқ сөз бен қылық...
Құдашамен құда ойнар,
Қошақанмен бөрі ойнар.
Қошақанмен бөрі ойнар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — құда мен құдашаның, қошақан мен бөрінің бірге ойнауы мүмкін емес, яғни...
Бал татыған балық сорпасын ішпейтін қарағым,
Қоңырсыған қой сорпасын ішіп қор болды-ау.
Қоңырсыған қой сорпасын ішіп қор болды-ау.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның талғамы мен қадірді білуі туралы. Тура мағынасында: бал татитын дәмді балық сорпа...
Мақтаншақ қысыр сиыр сауады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның орынсыз мақтануы бос сөз екенін білдіреді. Тура мағынада қысыр сиырдан сүт шықпай...
Көкжал туған қой терісін жамылмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жыртқыш мінезді көкжал қасқыр қойдың терісін жамылып, табиғатын өзгерт...
Көлбақаға күнде той.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — көлбақаға күнде той, яғни оның тіршілігіне сай орта үнемі берекелі, жа...
Соқырдың арманы - көз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — көзі көрмейтін адамның ең үлкен тілегі көру қабілетіне ие болу. Астарл...
Батыр деген - барақ ит,
Екі қатынның бірі табатын.
Би деген - ақсары ат,
Бүтін елге біреу табатын.
Екі қатынның бірі табатын.
Би деген - ақсары ат,
Бүтін елге біреу табатын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал батырлық пен биліктің ел ішіндегі бағасын салыстырып көрсетеді. Тура мағынасында батырды...
Ердің өзіне қарама, сөзіне қара.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы келбетіне, атағына не жасына қарап емес, айтқан сөзі мен уәдесіне қарап ба...
Тіл жүйрік емес, шын жүйрік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тілдің өзі шапшаң ат сияқты жүйрік емес. Астарлы мағынасы — сөздің бәр...
Алдау - зұлымдық, алдану - аңғырттық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды екі қателіктен сақтандырады: біріншісі — алдау, екіншісі — алдану. Алдау — өз пай...
Әжептеуір ән еді,
Пұшық мұрын бүлдірді.
Пұшық мұрын бүлдірді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — әу баста жақсы шыққан әнді мұрны пұшық, яғни дауысы не түрі үйлеспейті...
Ең көп оқылған
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағын...
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер се...
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында:...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
Бұл санатта ақылды мен ақымақты салыстыратын қазақтың мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұнда ақылдың қадірі, білім мен парасаттың күші, сондай-ақ асығыстық пен надандықтың зияны қысқа да нұсқа сөзбен айтылады.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.