Ақылды мен ақымақ туралы 1541
Ақылды мен ақымақ туралы қазақ мақал-мәтелдері ой мен мінезді салыстырып, өмірлік сабақ береді.
1541
Мақал-мәтел
478.9K
Қаралым
310
Орташа
Сұрыптау:
Ашу - ақылдың дұшпаны,
Нәпсі - иманның дұпшаны.
Нәпсі - иманның дұпшаны.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды ашуға ерік бермеуге, нәпсіні тыйып, сабыр мен парасатты жоғары қоюға үндейді. Тура...
Тоқал ешкі лақпын деп ойлайды.
**Негізгі мағынасы** Тоқал ешкі лақпын деп ойлайды деген мақал өз орнын, жасын, күйін дұрыс бағаламайтын адамды меңзейді...
Жақсы жігіт
Ақылына жеңдіріп, іс қылар.
Жаман жігіт
Оңай істі күш қылар.
Ақылына жеңдіріп, іс қылар.
Жаман жігіт
Оңай істі күш қылар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда жақсы жігіттің ерекшелігі — ашуға берілмей, ақылға салып әрекет етуі айтылған. Ол істі...
Болат қынға тоқтайды,
Тентек көпке тоқтайды,
Жомарт жоққа тоқтайды.
Тентек көпке тоқтайды,
Жомарт жоққа тоқтайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал үш түрлі мінезді салыстырып, әрқайсысының өз тежегіші болатынын айтады. Болат қынға тоқта...
Жауызға айтқан жылы сөз,
Суға жазған сертпен тең.
Суға жазған сертпен тең.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жауыз, ниеті бұзық адамға айтылған мейірімді сөздің пайдасы аз екенін білдіреді. Тура мағ...
Біреудің түйедейін көрмеген,
Түймедейді не қылсын?
Түймедейді не қылсын?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өз басынан көрмеген, тәжірибе жүзінде танымаған нәрсеге немқұрайды қарауын меңзей...
Ашу - пышақ, ақыл - таяқ,
Жона берсең, таусылар.
Жона берсең, таусылар.
**Негізгі мағынасы** Ашу — адамды ойланбай сөйлетіп, өзіне де, өзгеге де зиян келтіретін қауіпті күш. Ол пышақ сияқты: қ...
Сұлу болу не керек,
Шайнау сұлу болған соң.
Шебер болу не керек,
Селкеу шебер болған соң.
Шайнау сұлу болған соң.
Шебер болу не керек,
Селкеу шебер болған соң.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың айтпағы — сыртқы әдемілік пен атақ-даңқтың өзі жеткіліксіз, егер адамның ісі мен мінез...
Керең екі күледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында естімейтін адам бір нәрсені толық аңғармай, оқиғаның шын мәнін түсінбей...
Пәлен жерде бақыр бар,
Барсақ, тап-тақыр.
Барсақ, тап-тақыр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қызық көрінген, алыс жерде мол олжа, жеңіл пайда бар деген сөзге сенбеуге үйрете...
Қулық та дерт.
**Негізгі мағынасы** «Қулық та дерт» деген мақал адамның қулығы, айласы шектен шықса, ол мінез емес, зиянды әдетке айна...
«Болдым» дегеннің,
Қара жер түбіріне жетеді.
«Жетістім» дегеннің,
Кедейлік сіңіріне жетеді.
Қара жер түбіріне жетеді.
«Жетістім» дегеннің,
Кедейлік сіңіріне жетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға «болдым, толдым» деп өзіне тым сеніп, тоқмейілсуге болмайтынын ескертеді. Тура мағ...
Қарға мақтанып сұңқар болмас,
Есек мақтанып тұлпар болмас.
Есек мақтанып тұлпар болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өз-өзін орынсыз мақтау адамды биіктетпейтінін білдіреді. Қарға қанша мақтанса да сұңқарға...
Екі жүзді пышақтан сақтанба,
Екі жүзді адамнан сақтан.
Екі жүзді адамнан сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — екі жүзі бар пышақ қауіпті, оны абайламасаң қолыңды жаралайды. Астарлы...
Қараңғы үйде қабан күркірейді.
**Негізгі мағынасы** Қараңғы үйде қабан күркірейді деген мақалдың тура мағынасы жоққа жақын, өйткені қабанның «күркіреуі...
Ең көп оқылған
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер се...
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағын...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында:...
Бұл санатта ақылды мен ақымақты салыстыратын қазақтың мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұнда ақылдың қадірі, білім мен парасаттың күші, сондай-ақ асығыстық пен надандықтың зияны қысқа да нұсқа сөзбен айтылады.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.