Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Бөле берік емес,
Итмұрын өрік емес.
Итмұрын өрік емес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бөле — ең жақын туыстардың бірі болғанымен, ол әрдайым мықты, сенімді т...
Шелді көзден шет жүр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сақ болуға, күмәнді, зиянды, пайдасыз нәрседен аулақ жүруге шақырады. Тура мағынас...
Екі басын ұстап, ортасын тістеп жүреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсенің екі басын ұстап, ортасын тістеп жүрген кісі туралы елесте...
Желген атқа жел жаңғырық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жүйрік ат желе жортып, екпіндеп шапқанда, оның қозғалысы мен дүбірі жел...
Ала жіпті көрген жылан деп қорқады.
**Негізгі мағынасы** Ала жіпті көрген жылан деп қорқады деген мақал адамның өз басынан өткен не естіген жағымсыз оқиғаға...
Жақсы айғыр енесіне шаппайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы, текті айғыр өзіне жақын енесіне шаппайды, яғни табиғи тәртіпті...
Найзадан түскен жарақат
Сөз жарақатынан тез жазылар.
Сөз жарақатынан тез жазылар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің адамға тигізер әсері найзаның жарақатынан да ауыр болуы мүмкін екенін аңғартады. Д...
Құлықсыздың қырық желеуі бар.
**Негізгі мағынасы** «Құлықсыздың қырық желеуі бар» деген мақал адамда ниет болмай тұрса, ол істі орындамауға сылтау кө...
Әркімнің өзіне лайық қалыбы бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр адамның өз болмысы, мінезі, қабілеті, тәрбиесі мен өмір сүру дағдысы бөлек болатынын...
Тобылғы ұялғаннан қызыл болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда табиғат құбылысын суреттегендей көрінеді, бірақ астарында адам мінезі м...
Өзімдікі деген басын ұстайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: адам өзінікін қатты қимай, оны қорғап, бас-көз болып ұстайды. Астарлы м...
Іштен шыққан жыланның
Ирендеуінің жақсысы-ай.
Ирендеуінің жақсысы-ай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өз ішінен шыққан, өз ортасынан өскен зиянның сыртқы дұшпаннан да қауіпті болатын...
Мынау атты жұрт көргендей тәуір ғып бер,
Болмаса, бәрін құртып, жауыр ғып бер.
Болмаса, бәрін құртып, жауыр ғып бер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің тура мағынасында атқа жақсы күтім жасап, ел көретіндей жарамды қылып беруді, ал ег...
Байдан ауысады, балдан жұғысады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал байлықтың да, жақсы қасиеттің де айналаға тарайтынын білдіреді. Тура мағынасында бір адам...
Алаша тұқымын танытпас,
Жүк көтеріп жарытпас.
Жүк көтеріп жарытпас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның шыққан тегі мен болмысын істі қалай атқаратынынан тануға болатынын білдіреді. «Ал...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.