Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
322
Орташа
Сұрыптау:
Аздың атасы бір, көптің көрі басқа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал аз нәрсе мен көп нәрсенің арақатынасын салыстырып тұр. Аз дүние, аз топ немесе аз адам кө...
Бектің бұлағынан су ішпе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында «бек отырған, билік иесі бар бұлақтан су ішпе» деген сақтық ескертпесі с...
Көпке тентек - Құдайға шет.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — көпшілікке қырсық, тентек адам өзін ғана емес, айналасындағы жұртты да...
Әрі кіріп, бері шыққан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір жерге, бір іске, не бір әңгімеге шындап орнықпай, үстірт кіріп-шығып жүретін, тұрақсы...
Еріншекке есік асу,
Жалқауға бұлт жүк.
Жалқауға бұлт жүк.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал еріншек пен жалқаудың тіршіліктегі ұсақ нәрсені де ауыр көретінін білдіреді. Тура мағына...
Кергенсіз дегенге ашуланба,
Көрмей білмейсің.
Көрмей білмейсің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам туралы бірден үкім шығармауға, сыртқы сөзге еріп ашуға булықпауға шақырады. Біреуді...
Улы жыланның терісі жұмсақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — улы жыланның терісі сыртынан жұмсақ, жылтыр, қолға жағымды болып көрін...
Би болған адам ақырып бола ма?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: би болған адам айқайлап, дөрекі сөйлеп, өктемдік көрсете ме деген сұрақ...
Қарау - нәпсінің құны.
**Негізгі мағынасы** Қараулық, яғни іш тартып қарау, күндеу, қызғану — нәпсінің, пендешіліктің белгісі. Бұл мақал адам б...
Емнен жаман жазыла бастаса,
Жақсылығыңды ұмыта бастайды.
Жақсылығыңды ұмыта бастайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адамға ем-дом жасап, халін түзетуге көмектесе бастаған кезде, кейбіреу...
Жүгірген ит мал санатпайды.
**Негізгі мағынасы** Жүгірген ит малға санатпайды дегені — адам не нәрсеге шамадан тыс ұмтылып, бей-берекет әрекет етсе,...
Қыран қызыл түлкі алса,
Қарға ауыл тазартады.
Қарға ауыл тазартады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қыран құс олжаға түссе де, қарға ауыл маңындағы қалдықты шоқып, тазалық...
Діңкелеген дәрменсізге мұңын шағады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қатты шаршаған, әлсіреген адам өз күйін, ауырлығын басқаға айтып мұң ша...
Қожаның қарны тоқ,
Құлымен жұмысы жоқ.
Құлымен жұмысы жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қожаның қарны тоқ болса, ол өз құлының халін, еңбегін, мұңын ойламайды...
Барды сөкпе, нарды теппе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бар нәрсені, қолдағыны қадірлеуді үйретеді. «Барды сөкпе» дегені — қолда барға шүкір етіп...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.