Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Абыройы айрандай төгілді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір адамның не бір істің қадір-қасиеті, беделі, атағы қатты төмендеп, жұрт алдында мүлде...
Күлін шашып, күмәнін ашады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі сырын, күдігін немесе көңіліндегі жасырын ойын сыртқа білдіріп қоюын меңзейд...
Тілмен бидай қуырады.
**Негізгі мағынасы** «Тілмен бидай қуырады» деген мақал сөздің күші мен шешендіктің әсерін айтады. Тура мағынада тілмен...
Жақын оттың жарығы күшті.
**Негізгі мағынасы** Жақын тұрған оттың жарығы алыстағы отқа қарағанда анық әрі күшті көрінеді. Астарлы мағынасы да осығ...
Жақсы ит - иесінің көзі, құлағы.
**Негізгі мағынасы** «Жақсы ит - иесінің көзі, құлағы» деген мақал адал, сақ, сергек жанның иесіне үлкен пайдасы тиетін...
Арпасыз дорбаны ат иіскемейді.
**Негізгі мағынасы** Арпа — аттың жемі, ал дорба — сол жем салынатын орын. «Арпасыз дорбаны ат иіскемейді» дегені тура м...
Мойынға байланған кәрі жілік.
**Негізгі мағынасы** «Мойынға байланған кәрі жілік» деген мақал бір істің адамға жүк болып жабысуын, шешуі қиын күйге а...
Жақсы ашып жер,
Жаман басып жер.
Жаман басып жер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы адам келген жерін көркейтіп, айналасына пайда әкеледі, ал жаман...
Жалқау асын жатып ішеді,
Қарызға батып ішеді.
Қарызға батып ішеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жалқаулықтың адамды тығырыққа тірейтінін айтады. Тура мағынасында жалқау адам асты да бей...
Кедей елдің көшбасшысы көп.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тұрмысы төмен, жағдайы әлсіз елде басшылыққа ұмтылатын, сөзін өткізіп,...
Қасқадан ала аяқ туады,
Қотырдан - қыршаңқы.
Қотырдан - қыршаңқы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезі мен тұқым қуалаған қасиетке ишара етеді. Тура мағынасында «қасқа» дегені сырт...
Қан туысынан жан туысы артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қан жағынан жақын туыстан гөрі, жан дүниесі, мінезі, ниеті бір адам ар...
Боқ жемес ит болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: итке берілетін ас бірдей болмайды, кейде ол жағымсыз, лайықсыз нәрсені...
Қапияда қатын ақыл табады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: тосын, қиын, шұғыл жағдай туған сәтте әйел адам тез ойлап, жол таба ала...
Айыбы бардың тізесі қалтырайды,
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — айыбы, кінәсі бар адамның өзін сенімсіз сезініп, қорқақтап, жүрегі шай...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.