Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Асау арудың арыны басылғанмен
Ұрыншақ ұрғашының ұры желігі басылмайды.
Ұрыншақ ұрғашының ұры желігі басылмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әйел мінезіндегі екі түрлі қалыпты салыстырады. Тура мағынасында, асау, жуас емес арудың...
Ақта қара жоқ,
Қараға шара жоқ.
Қараға шара жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ақ түстің ішінен қараны, қараның ішінен ақты таба алмайсың. Астарлы ма...
Итке сүйек тастасаң қаппайды.
**Негізгі мағынасы** Итке сүйек тастасаң қаппайды деген мақалдың тура мағынасы — итке жем, яғни сүйек берсең, ол тынышта...
Атының сыры иесіне мәлім.
**Негізгі мағынасы** «Атының сыры иесіне мәлім» деген мақалдың тура мағынасы — аттың мінезі, жүрісі, шаршауы, көңіл-күй...
Қожаның қарны тоқ,
Құлымен жұмысы жоқ.
Құлымен жұмысы жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қожаның қарны тоқ болса, ол өз құлының халін, еңбегін, мұңын ойламайды...
Аталы сөзді арсыз қайырады.
**Негізгі мағынасы** Аталы сөз — терең ойлы, салмақты, тәрбиелі, үлкеннің немесе елге танымал дананың айтқан бағалы сөзі...
Ағайыннан жат жақсы,
Сыйласа алса.
Арғымақтан жабы жақсы,
Шаба алса.
Сыйласа алса.
Арғымақтан жабы жақсы,
Шаба алса.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: кейде өз туысыңнан да, қымбат көрінген арғымақтан да өз міндетін дұрыс...
Жамандық жасырылмас.
**Негізгі мағынасы** «Жамандық жасырылмас» деген мақалдың тура мағынасы — жаман іс қанша бүркелсе де, түбі ашылады. Аста...
Кептер болып тусаң, қарға болып өлме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өмірдегі болмысын, мінезі мен соңғы нәтижесін салыстырып айтады. Тура мағынада қ...
Жайылымы болмаса, мал азады,
Қайырымы болмаса, жан азады.
Қайырымы болмаса, жан азады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — малға жайылым, өріс керек; егер шөбі шүйгін, қонысы кең болмаса, мал...
Жуындыдан жұғынды қалады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ыдыстағы немесе ас үстіндегі жуынды судан, қалған заттан аз да болса ж...
Жүріп шаршаған тұрып тынығады,
Тұрып шаршаған отырып тынығады,
Отырып шаршаған қалай тынығады?
Тұрып шаршаған отырып тынығады,
Отырып шаршаған қалай тынығады?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның еңбегі мен тіршілік қалпы біркелкі болмайтынын, әр істің өз шаршатуы барын білдір...
Жаман да болса жылқы жасығы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жылқының жасығы, яғни мінезі онша емес, күтімі нашар, түрі тәуір емес...
Асып қарама, басып қара.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды біреуге жоғарыдан, менсінбей қарамауға шақырады. "Асып қарама" — өзіңді биік ұстап...
Жаманның құтын қашыру -
Жақсының нұрын тасыту.
Жақсының нұрын тасыту.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман адамның жаман ісі көбіне өзіне де, айналасына да зиян келтіретінін, ал жақсы адамны...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.