Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Жолдасын жамандаған жолдассыз қалады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: өз жанындағы жолдасын жамандап, қадірін түсірген адам ақырында жалғыз...
Еріншек дүниеден құр қалады.
**Негізгі мағынасы** «Еріншек дүниеден құр қалады» деген мақал жалқау, әрекетсіз адам өмірдің игілігінен, табысынан, мү...
Ерінбеген арыстанның аузындағыны алады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — еңбектеніп, талмай әрекет еткен адам ғана мақсатына жетеді деген ой. А...
Жоғалмағанның бәрі түгел.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бір нәрсе жоғалмаса, ол өз орнында, бүтін күйінде тұр деген сөз. Астарл...
Гүл бар жерде тікен бар.
**Негізгі мағынасы** Гүл бар жерде тікен бар деген мақал өмірде әдемі, қызық, пайдалы нәрсенің қасында міндетті түрде қи...
Қабырғалы қара нар,
Қабырғасын сөксең, бақ етпес.
Қабырғасын сөксең, бақ етпес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға да, мықты тұлғаға да қатысты айтылады. «Қабырғалы қара нар» — жүгі ауыр болса да,...
Жақсы екен деп жүрерсің,
Күнің түскенде білерсің.
Күнің түскенде білерсің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсе немесе бір адам сырт көзге жақсы көрінуі мүмкін, бірақ оның...
Білсең қызайыңмын,
Білмесең құдайыңмын.
Білмесең құдайыңмын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды тану, бағалау мәселесін астарлап жеткізеді. Біреудің шын қадірін, ішкі болмысын бі...
Айыр етекті шапандыға ит өш.
**Негізгі мағынасы** «Айыр етекті шапандыға ит өш» деген мақал сыртқы пішінге, киім үлгісіне қарап біреуді жек көру, ме...
Жаманның қойнына жатқанша,
Жақсының аяғына жат.
Жақсының аяғына жат.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға жаман кісінің қасында жүргеннен гөрі, жақсы адамның алдындағы кішіпейілділік пен б...
Есекке үкі тақпайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — есекке сәндік үкі тақсаң да, оның табиғаты өзгермейді. Астарлы мағынас...
Шажырқайда май болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: шажырқайдың өзінен май шықпайды, яғни бір нәрсенің ең әлсіз, қуысы көп,...
Ұрлаған - бір кісі,
Ұрлатушы - мың кісі.
Ұрлатушы - мың кісі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ұрлықтың тек бір адамның ісі болып көрінгенімен, оның зардабы көпшілікке тиетінін аңғарта...
Көшпелі елде ақың болса,
Көше-көше қасыңа келер.
Көше-көше қасыңа келер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — көшіп-қонып жүретін елде адамға пайдасы тисе, қадірің білінсе, жұрт се...
Тоқтықта жараспаған
Аштықта қараспайды.
Аштықта қараспайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның шын мінезі мен ара-қатынасы қиын кезде білінетінін айтады. Тура мағынасында: тоқш...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.