Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
787.4K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Жаман жанындағысын жарақаттайды.
**Негізгі мағынасы** Жаман адам өз мінезінің кесірін тек өзіне ғана емес, қасындағы адамдарға да тигізеді. Мақалдың тура...
Нәсілі жаман сиырдан өлі бұзау туады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: тегі нашар, күтімі әлсіз сиырдан тірі, ширақ бұзау емес, өлі бұзау тууы...
Мал баға білмеген пайда таба білмейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — малды дұрыс бағып, күтіп, өсіре алмаған адам одан пайда көрмейді. Аст...
Еріншек дүниеден құр қалады.
**Негізгі мағынасы** «Еріншек дүниеден құр қалады» деген мақал жалқау, әрекетсіз адам өмірдің игілігінен, табысынан, мү...
Бай баласы жатық, малшысы қодаң.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал байдың баласы өмірдің ауыртпалығын көп көрмей, жұмсақ, ерке, сөзі мен жүрісі бірқалыпты ө...
Үре білмеген ит үйіне ұры келтірер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: үре алмайтын ит үйді қорғай алмайды, сондықтан ұрыға тосқауыл бола алма...
Жейтін ауызды жемейтін ауыз бөгейді.
**Негізгі мағынасы** Жейтін ауызды жемейтін ауыз бөгейді деген мақалдың тура мағынасы — тамақ жей алмайтын, әрекетсіз ау...
Сараңдық соңы - арамдық.
**Негізгі мағынасы** Сараңдық адамды тарылтады: өз пайдасын ғана ойлаған кісі бірте-бірте әділ жолдан тайып, өтірікке, қ...
Нардың бақырғаны - ұят,
Арғымақтың жорғалағаны - ұят.
Арғымақтың жорғалағаны - ұят.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда қарама-қарсы ұғымдай көрінгенімен, астарында әр нәрсенің өз орны, өз мі...
Итке тұмар жараспас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — итке тұмар тағу оған жараспайды, өйткені тұмар киелі, таза ұғымға қаты...
Шуын сүйретіп келіп шүйдесін көтереді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай еңсесі түсіп, күйбең тіршілікпен, қиындықпен келген адам соңында өзін бірден паң,...
Қара май шелек тазармас,
Жаман кісі түзелмес.
Жаман кісі түзелмес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ішінде қара май құйылған шелек қанша жуылса да, оңай тазармайды. Астар...
Дәлдірлекке дару жоқ.
**Негізгі мағынасы** «Дәлдірлекке дару жоқ» деген мақал орынсыз, шамадан тыс сөйлеудің, тектен-тек бос сөздің пайдасыз...
Күнге көннен қатырған сабадай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында күннің ыстығында көннен жасалған сабаның кеуіп, қатайып қалатынын білдір...
Көл байлығынан көңіл байлығы қымбат.
**Негізгі мағынасы** Көлдің байлығы — көзге көрінетін, сыртқы дүниелік молшылық. Ал көңіл байлығы — адамның пейілі, жома...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.